Inzichten uit hersenwetenschap werpen nieuw licht op integrale aanpak van financiële en sociale problemen

Amerikaanse inzichten uit de hersenwetenschap laten zien dat chronische stress door schulden en armoede een aantoonbaar verlammend effect heeft op ons probleemoplossend vermogen. De Amerikaanse aanpak Mobility Mentoring®, die op basis van deze inzichten is ontwikkeld, is gericht op het vinden van betaald werk dat voldoende oplevert om van rond te komen. Auteurs Nadja Jungmann en Peter Wesdorp beschrijven in hun handreiking hoe de basisprincipes, begeleiding en instrumenten ook in Nederland kunnen bijdragen aan de doorontwikkeling van wijkteams en integrale intakes bij gemeenten. Alphen aan den Rijn start als eerste gemeente een pilot.

De auteurs kwamen deze aanpak op het spoor na het lezen van het boek over schaarste: Scarcity, why having too little means so much van Harvard-econoom Sendhil Mullainathan en Princeton-psycholoog Eldar Shafir. Deze Amerikanen onderzochten de gevolgen van armoede en concludeerden dat mensen met schulden van dag tot dag leven, onverstandige beslissingen nemen en lijden aan tunnelvisie. Dat maakt het voor hen zo lastig om uit de problemen te komen. De Amerikaanse social work-organisatie EMPath ontwikkelde vervolgens in nauwe samenwerking met Harvard University een aanpak die uitgaat van een bredere theoretische basis over schaarste, namelijk een aanpak die is geënt op inzichten in de hersenwetenschap en chronische stress. Deze aanpak, Mobility Mentoring®, begeleidt mensen naar economische zelfredzaamheid. Platform31, het lectoraat Schulden & Incasso van de Hogeschool Utrecht en Impuls verkennen hoe deze inzichten een plek kunnen krijgen in de Nederlandse schuldhulpverlening.

Kenmerken Mobility Mentoring®

Kenmerkend voor Mobility Mentoring® is onder andere dat de mentoren nadrukkelijk een gelijkwaardige positie innemen ten opzichte van de deelnemer. De aanpak is er in alle gevallen op gericht om mensen na te laten denken welke doelen zij op lange termijn willen bereiken en welke stappen zij daarvoor moeten zetten. Dit betekent dat de deelnemende gezinnen die in armoede en schulden leven ook werken aan bijvoorbeeld betaalbare huisvesting, stabiele zorg voor kinderen, voldoende opleiding en een goede gezondheid.

Aangepaste Nederlandse context

Hoe succesvol de aanpak ook is in Amerika, ze is niet een-op-een te kopiëren naar de Nederlandse praktijk. Ons land staat voor heel andere economische vraagstukken, de arbeidsmarkt werkt anders, het sociaal domein is anders ingericht en het onderwijssysteem functioneert op een andere manier. Daarnaast is het niet mogelijk om de aanpak uit te rollen in heel Nederland, omdat elke gemeente zijn dienstverlening op de eigen manier heeft ingericht. Dit betekent dat voor de implementatie van de instrumenten, mentoring en dienstverleningsprincipes moet worden ingespeeld op de specifieke lokale context. De publicatie is hiervoor een goede basis.

Experimenteren in Alphen aan den Rijn

Alphen aan den Rijn is de eerste Nederlandse gemeente die, met de Hogeschool Utrecht en Platform31, gaat experimenteren met Mobility Mentoring®. Het experiment gaat verder op de route die in Alphen aan den Rijn de afgelopen drie jaar is ingezet. Volledig in lijn met het gedachtengoed van Mobility Mentoring® worden inwoners nu al in een stressvrije omgeving ontvangen voor de bespreking van hun sociale en financiële problemen. Anders dan de meeste gemeenten werkt het Serviceplein in Alphen aan den Rijn met brede teams. Hoewel ze de breedte van de aanpak van Mobility Mentoring dus al in huis heeft, wil het Serviceplein in Alphen aan den Rijk nog meer uitgaan van de kracht van bewoners. Door henzelf te laten vertellen wat ze nodig hebben om het doel van economische zelfredzaamheid te bereiken. Een van de instrumenten van Mobility Mentoring® is dat professionals werken met beloningen. Alphen aan den Rijn gaat in elk geval verkennen hoe beloningen kunnen bijdragen aan de realisatie van de individuele doelen van deelnemers en beleidsdoelen van begeleidende organisaties.

Publicatie Mobility Mentoring