Integrale samenwerking wonen en zorg voor uitstroom beschermd wonen

Voor uitstroom uit het beschermd wonen is samenwerking nodig tussen gemeente, corporaties en GGZ-instellingen. Geen van de partijen kan alle randvoorwaarden integraal bieden of financieren, indien de doorstromers zelfstandig wonen. Met elkaar dienen ze daarmee de noodzakelijke randvoorwaarden voor het zelfstandig wonen van doorstromers te organiseren.

Integraal werken klinkt logisch, maar is in de praktijk van gemeenten en samenwerkingspartijen een organisatorisch opgave van jewelste. Partijen en wet- en regelgeving zijn sectoraal opgesplitst waardoor de integrale opgave in feite niemands eindverantwoordelijkheid is. Dit geldt voor afstemming in de uitvoering, maar ook voor afstemming in beleid. Deze samenwerking en het voeren van procesregie stond centraal tijdens de derde bijeenkomst in het kader van het experiment “Weer thuis in de wijk”. Een terugblik op deze bijeenkomst.

In het onderzoek ‘Doorstromers uit het beschermd wonen en de maatschappelijke opvang’ komt naar voren dat gemeenten, corporaties en zorginstellingen elkaar niet altijd vinden, een verschil van mening hebben over de uitvoering of constateren dat er op langere termijn ongewenste gevolgen ontstaan. Uit de eerste bijeenkomst van het experiment blijkt dat ook de deelnemers vraagstukken hebben over het voeren van regie op de toewijzing van woonruimte en het organiseren van een integraal arrangement. Dit is aanleiding om binnen het experiment met elkaar te verkennen welke samenwerkingsvormen in de praktijk worden toegepast en wat hierbij de aandachtspunten zijn.

Het Woudlopershandboek; afhankelijkheid en commitment

Ann Meijer, als zzp-er aan de slag bij de gemeente Den Bosch, en Simone van Raak, werkzaam bij corporatie Zayaz, trappen af door de deelnemers een kijkje in hun keuken (Pdf) te geven. De gemeente Den Bosch startte met de kanteling van beschermd wonen door betrokken partijen bij elkaar te brengen, elkaar te leren kennen en elkaar te leren ‘verstaan’. Gaandeweg ontwikkelen de partijen een werkwijze rondom de uitstroom vanuit het beschermd wonen. In een organisch document, ‘het Woudlopershandboek’ (Pdf), staat wie welke rol en taak heeft bij het oplossen van eventuele knelpunten en welk eindresultaat wordt verwacht. Zo leren de partijen ‘al doende’.

De sprekers geven aan dat, om tot een goede doorstroom vanuit het beschermd wonen te komen, partijen afhankelijk zijn van elkaar. De gemeenten treden op als regisseur en financier, de corporaties zorgen voor voldoende woningen en de GGZ-instellingen zorgen voor begeleiding en nazorg waar nodig. Om de doorstroom daadwerkelijk tot stand te brengen is commitment nodig tussen gemeente, corporaties en GGZ-instellingen. Zij constateren ook dat er een enorme afstand bestaat tussen de visie op een inclusieve samenleving en de praktijk die deze samenleving moet waarmaken. Integraal handelen is geen staande praktijk voor zowel de interne organisatie van de gemeente als de samenwerking die nodig is tussen partijen. Het Woudlopershandboek kan hierbij helpen.

Bron: Woudlopershandboek, gemeente Den Bosch
Bron: Woudlopershandboek, gemeente Den Bosch

Kans op succesvolle samenwerking vergroten

Uit het verhaal van Meijer en Van Raak blijkt duidelijk dat samenwerken op dit vraagstuk geen gemakkelijke opgave is. Edwin Kaats van Common Eye onderstreept dit door te melden dat – in algemeenheid – de helft van de samenwerkingen mislukken. Wat kun je dan doen om de kans op succes groter te maken? Common Eye gebruikt daar een samenhangende manier van kijken voor, zoals weergegeven in het volgende figuur.

Figuur Common Eye

Bij het organiseren van samenwerking tussen partijen is volgens Kaats aandacht nodig voor vijf aspecten:

  • de ambitie: een gezamenlijk beeld van de opgave en wat de samenwerking op moet leveren.
  • de belangen: erkenning voor de belangen van de verschillende partijen in de opgave;
  • de relatie: aandacht voor persoonlijke verhoudingen en relaties, nu en in het verleden;
  • de organisatie: keuzes over te betrekken partijen, mandatering, (contractuele) afspraken, overleg en de wijze van besturing en het management van de samenwerkingsrelatie en
  • het proces: hoe kom en blijf je met elkaar in overeenstemming aan de opgave werken.

Goede voorbeelden

Dit model en de levendige uitleg door Kaats worden positief ontvangen door de deelnemers en leiden tot ‘Aha-momenten’ en tal van vragen over hoe een en ander te organiseren. Er komen verschillende voorbeelden op tafel over hoe de deelnemers de samenwerking organiseren. Zo werkt Apeldoorn met een ‘Opstapregeling’ (Pdf), waarin afspraken zijn vastgelegd over de rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen. In verschillende gemeenten wordt daarnaast gewerkt met ‘Casustafels’ (Pdf) waar ingewikkelde casuïstiek wordt besproken en opgelost. Op grond van de casuïstiek worden knelpunten in de uitstroom uit het beschermd wonen geïnventariseerd en worden structurele oplossingen bedacht.

Samenwerkingsmodellen

Platform31 en Common Eye ontwikkelen in samenwerking met het Actieprogramma ‘Weer thuis’ een publicatie over procesregie rond de doorstroom vanuit het beschermd wonen. In deze publicatie komen verschillende modellen van samenwerking aan bod. Bij het opstellen van de modellen maken Platform31 en Common Eye gebruik van de ervaringen van de deelnemers aan de leerkring ‘Weer thuis in de wijk’ en de wijze waarop zij de samenwerking vormgeven en welke knelpunten zij daarin tegenkomen. Naar verwachting wordt de publicatie najaar 2017 openbaar.