Gezondheid bevorderen dankzij de Omgevingswet

Met de Omgevingswet hebben overheden meer mogelijkheden om bij ruimtelijke ontwikkelingen te sturen op gezondheid. Maar deze extra mogelijkheid betekent ook extra verantwoordelijkheid om gezondheidsaspecten mee te wegen bij ruimtelijke besluiten. Een gezonde omgeving is aantrekkelijk, prettig om in te verblijven, nodigt uit tot gezond gedrag en heeft zo min mogelijk negatieve invloed op de gezondheid. Het lijkt dus logisch om gezondheid en ruimte meer met elkaar te verbinden. Maar wat is er allemaal mogelijk? En wat kun je als overheid regelen?

Gezondheid in normen, maar ook zonder normen

Aspecten als luchtkwaliteit, bodemkwaliteit, geluidsoverlast of externe veiligheid hebben hun achtergrond in het gezondheidsbelang. Bij het beoordelen van een nieuw initiatief, moet elke norm worden afgevinkt. Het is hierdoor op dit moment een stapeling van regels. Er zijn nu slechts beperkt mogelijkheden om een onderscheid te maken tussen gebieden of type gebruikers of om verschillende aspecten tegen elkaar uit te ruilen. En het is nu lastig om gezondheidsaspecten die minder goed in een norm zijn te vatten te betrekken bij ruimtelijke besluiten. Terwijl dat juist de kern moet zijn van planologie: verschillende belangen tegen elkaar afwegen en afhankelijk van de lokale situatie een besluit nemen. Zo’n besluit kan van locatie tot locatie verschillen.

Gezondheid wordt voor een deel bepaald door aspecten die moeilijk meetbaar en niet of nauwelijks wetenschappelijk onderbouwd zijn, zoals een groene woonomgeving, uitnodigende omgeving voor bewegen, mogelijkheden voor ontmoeting. Terwijl dat een grote impact kan hebben op de gezondheid van mensen: obesitas, eenzaamheid of een omgeving met weinig groen hebben nou eenmaal een negatieve invloed op je gezondheid.

Nudging: wat kan je doen?

Maar wat kun je allemaal doen als overheid? De gemeente Rotterdam heeft deze zomer een tijdelijke trap gebouwd neergezet naar het dak Groothandelsgebouw, waar je ook gewoon met de lift kunt komen. 300.000 mensen gingen zeven verdiepingen omhoog met de trap. Een mooi voorbeeld hoe je gezondheid kunt bevorderen.

Maar hoe kan je dat opschalen? Voor de afstand van een woning tot parkeerplaatsen gelden richtlijnen die algemeen zijn geaccepteerd. Is het verantwoord dat in een wijk met veel overgewicht de parkeerplaatsen verplicht op een bepaalde afstand liggen en er veel voetpaden zijn, zodat mensen meer bewegen? Waarschijnlijk voert dit voorbeeld te ver. Maar een onderscheid maken naar verschillende gebieden, kijken hoe je met bepaalde doelgroepen anders kan omgaan en op een andere manier naar gezondheid kijken bij ruimtelijke beslissingen, kan wel degelijk inspireren.

Kansen pakken!

Op verschillende plekken in het land is hiermee al ervaring opgedaan, maar er liggen nog kansen. Welke kansen en hoe pak je ze? Dat is een vraag van discussie. Daarom start Platform31, in samenwerking met het RIVM en Pharos de leerkring gezondheid en ruimte. Om te verkennen welke mogelijkheden er zijn om gezondheidsachterstanden te verbeteren door ruimtelijk anders te handelen. Voor meer informatie en aanmelden, zie www.platform31.nl/gezondheidenruimte.

Dit is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in S+RO (nummer 2 van 2016: Op uw gezondheid met de Omgevingswet)