Gebiedsworkshop Vitaal en Kwetsbaar: de Botlek

Werken aan veiligheid is een continu proces in de Rotterdamse haven. Ook in de relatief hoog gelegen, buitendijkse havengebieden van de Botlek. Hier is de complexiteit van de waterveiligheid in potentie groot en de kosten van oplossingen mogelijk hoog. Zodoende kwam er een onderzoek naar de gevolgen van klimaatverandering en overstromingen en de wijze waarop de waterveiligheid blijft behouden in de Botlek. Dit onderzoek kwam onder meer ter sprake tijdens de derde gebiedsworkshop Vitaal en Kwetsbaar op 25 juni 2015.
botlek-terminal

“Op het gebied van zoetwatervoorziening en hoogwaterbescherming is het Havenbedrijf al een hele tijd betrokken bij het Deltaprogramma”, vertelt Peter Mollema van het Havenbedrijf Rotterdam, terwijl hij vanuit hotel New York over de Wilhelminapier uitkijkt. “Willen we in 2020 waterrobuust en klimaatbestendig handelen, dan is een gemeenschappelijke strategie en visie nodig. Daarom vragen we onze partners in het havengebied nu al naar hun kwetsbaarheden, brengen we hun processen in kaart en luisteren we naar de bedreigingen die zij zelf zien. Door gezamenlijk kennis op te doen en te delen, kunnen we een beter handelingsperspectief ontwikkelen.”

Wonen op eigen risico

Volgens Nick van Barneveld van de afdeling Water van de gemeente Rotterdam wonen er ruim 40.000 mensen in het buitendijks gebied. “Wie in een buitendijksgebied wil wonen, doet dat in de eerste plaats op eigen risico. Naar de gemeente wordt vooral gekeken als er een afweging van risico’s plaatsvindt. Met andere woorden: gaat er ergens een schop in de grond, dan onderzoekt de gemeente of dat voldoende waterveilig is. De afdeling Water focust vooral op het laaggelegen verstedelijkt gebied en de vitaal en kwetsbare infrastructuur in het laaggelegen havengebied.”

Gevolgen zeespiegelstijging?

“Vanwege de stijgende zeespiegel zien we dat omstreeks 2100 zowel delen van de stad als van de haven tot het risicogebied behoren”, vervolgt Van Barneveld. “Een gebied dat overigens wordt beschermd door de Maeslantkering, de Hartelkering en de dijkversterking Rozenburg in het benedenrivierengebied. Bij stijgende zeewaterstanden kan het water vanuit het Hartelkanaal in de richting van de Nieuwe Waterweg stromen, dus over het Botlekgebied. De vraag is: wat doet zo’n overstroming met vitale infrastructuur rondom de BRZO-bedrijven (Besluit Risico Zware Ongevallen)? En wat is de economische schade? De Botlek is een gebied met grote economische belangen. Vanwege de vele (petro)chemische bedrijven staat de Rotterdamse haven op de kaart als één van werelds grootste olie- en chemie clusters. Bij een extreme overstroming blijkt dat de indirecte schade, bijvoorbeeld door stagnatie van doorvoer van goederen, zelfs groter is dan de directe schade, zoals inboedelschade door water. Bovendien is de ketenafhankelijkheid tussen bedrijven groot en duurt het herstel lang.”

Pilot Waterveiligheid Botlek

Om waterveiligheid en de risico’s van wateroverlast bij bedrijven en overheden onder de aandacht te brengen, startten Havenbedrijf Rotterdam, gemeente Rotterdam en het Rijk de pilot Waterveiligheid Botlek. “Hierbij maken we vooral gebruik van kennis die we al hebben en informatie die voortkomt uit risico- en effectenanalyses”, legt projectleider Joost de Nooijer uit. “We onderzoeken bijvoorbeeld of en hoeveel kennis er bij de doelgroepen is over dit onderwerp en of het nodig is die kennis aan te vullen. En we inventariseren in hoeverre de bedrijven al voorbereidingen hebben getroffen om wateroverlast te voorkomen. De betrokkenheid vanuit het bedrijfsleven en de kennis die we daar ophalen vormen belangrijke randvoorwaarden voor het succes van deze analyse. Op basis daarvan ontwikkelen we een gezamenlijke adaptatiestrategie voor waterveiligheid in het Botlekgebied.”

Ambitie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu

Jasper Groos, beleidscoördinator bij het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie, ging in zijn presentatie dieper in op de ambitie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu om Nederland op de lange termijn waterrobuust en klimaatbestendig in te richten. “Het doel van onze aanpak is blijven doorfunctioneren op het moment dat we te maken krijgen met een overstroming en snel herstel als het water wegtrekt. Hoewel er veel ervaring is met maatregelen voor dit soort bedreigingen, is het nog niet ‘mainstream’. We benutten ze onvoldoende bij ruimtelijke afwegingen. In de Botlek spelen thema’s als het transport over het spoor en de A15 een belangrijke rol, evenals de chemische industrie die hier is gevestigd.”

Maatwerk

Belangrijk punt is maatwerk. Groos: “Welk veiligheidsniveau kiest het Havenbedrijf als het ook nog economisch wil blijven functioneren. Bedrijven moeten in dat licht een zeker risico accepteren. Dat geldt ook voor onze nationale aanpak: hoe ver voer je de veiligheidsmaatregelen door? Gaan we top down, vanuit het Rijk tot in de haarvaten van de sector? Dan komen we wellicht uit op een stukje wetgeving dat nergens functioneert, omdat de situatie overal net even anders is. Dat maatwerk gebeurt hier in de Botlek ook.”

Deelsessies

In de vier deelsessies doken de deelnemers in de uitdagingen en dilemma’s die gelden voor de sectoren energie, transport, chemie en Telecom/ICT. Dagvoorzitter Peter Prins van P2 Projectmanagement vat de deelsessies samen: “Voor alle sectoren geldt: deelnemers vinden het vooral belangrijk om eerst te weten hoe de netwerken in elkaar zitten, om vervolgens duidelijke ambities te kunnen formuleren. Het is immers lastig om groeiambities te formuleren als je niet over alle informatie beschikt en het nog onduidelijk is wie precies wat doet en waar de sectorkennis te halen valt. Juist de helikopterview is belangrijk. Dat begint met een goed netwerk.”

Bereikbaarheid van de haven

“Ook lijkt de meerderheid het erover eens dat de haven altijd bereikbaar zou moeten blijven”, vervolgt Prins. “De vraag die daarachter ligt: wanneer ben je bereikbaar? Moet die bereikbaarheid bijvoorbeeld via alle modaliteiten in stand blijven? Hoe ligt de infrastructuur er bij na een overstroming? Hoe flexibel kun je schakelen tussen de verschillende modaliteiten als dat nodig is? Tijdens een overstroming én erna. De overstroming zelf kan kort duren, maar de infrastructuur kan er vervolgens wel veel langer uitliggen. Op die manier heeft een overstroming toch grote impact op het functioneren van het gebied.” Groos vult aan: “Belangrijk aandachtspunt vanuit het Rijk is dat we niet alleen focussen op de hoofdinfrastructuur, maar ook op andere mogelijkheden in het gebied. Bij veel bedrijven zijn overstromingsrisico’s nog niet ‘top of mind’. Met name als het gaat om de ketenafhankelijkheid, dus de gevolgen die de uitval van een functie kan hebben voor de rest van de keten.”

Speelruimte in veiligheidsplannen

“Zowel bedrijven als overheid streven naar een veilige bedrijfsvoering”, concludeert Prins aan het einde van de gebiedsworkshop. “Bedrijven willen zoveel mogelijk continuïteit en voldoende risicobeheersing. Ook geven deelnemers aan dat er beleid moet komen dat haalbaar en betaalbaar is. Bovendien constateerden ze dat de meeste plannen die er nu liggen vooral zijn gericht op het evacueren van mensen. De veiligheidsrapporten die volgend jaar klaar zijn, vormen een mooi startpunt om de risico’s goed in kaart te brengen.”

Vitaal en Kwetsbaar

Na de drie regionale sessies vindt er op 8 oktober 2015 een landelijke bijeenkomst plaats waarin de kennis uit de regio en het rijk samenkomt.

Zie ook het verslag van de eerste gebiedsworkshop in het Zeeuwse Middelburg
op 9 juni 2015.

Meer informatie over de gebiedsworkshops Vitaal en Kwetsbaar

Senay Ozdemir

06 57 94 39 23 – senay.ozdemir@platform31.nl