Financiële zelfsturing en sociale teams

Armoede en schulden beïnvloeden de manier waarop mensen functioneren; de manier waarop mensen zichzelf en hun middelen managen om een doel te bereiken. Armoede en schulden zetten de capaciteit tot zelfregulatie van mensen onder druk. Daardoor kunnen ze onder andere minder goed problemen oplossen, prioriteiten en doelen stellen, multitasken, en focussen. Dit maakt onder meer dat mensen in armoede besluiten nemen waarin zij maar beperkt rekening houden met de toekomst. Ze houden ook minder rekening met de samenhang tussen hun besluiten en andere levensdomeinen. Nadja Jungmann, lector rechten, schulden en incasso aan Hogeschool Utrecht, schetst de problematiek en geeft 3 stappen die tot een oplossing kunnen leiden.

Hoe beïnvloedt stress door schulden ons denkvermogen?

De invloed van armoede en schulden speelt langs verschillende wegen. In de eerste plaats neemt de stress van schulden ons denkvermogen zodanig in beslag dat de kwaliteit van onze besluitvorming achteruit gaat. Alle aandacht gaat uit naar datgene waar gebrek aan bestaat – geld – waardoor andere (belangrijke) zaken te weinig aandacht krijgen. In het wetenschappelijke boek ‘Schaarste, hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepalen’ tonen de auteurs Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir de effecten van armoede en schaarste in dat opzicht aan. Het boek maakt inzichtelijk waarom besluiten die ondoordacht lijken vanuit het perspectief van schaarste soms zo logisch zijn.

Denk aan het volgende voorbeeld. Wie een slechte gezondheid heeft en een laag inkomen, doet er verstandig aan om zich aanvullend te verzekeren tegen ziektekosten. Maar wie weinig geld heeft, behaalt een korte termijn voordeel door zich juist niet aanvullend te verzekeren. Niet verzekeren betekent twee of drie tientjes meer te besteden komende maand. Door schaarste komt onze
termijnhorizon nabij te liggen. We gaan bij de dag leven met alle gevolgen van de daarmee gepaard gaande ‘slechte’ besluitvorming van dien.

Hoe beïnvloedt opgroeien in armoede de ontwikkeling van ons brein?

De korte termijn horizon die we ontwikkelen als gevolg van schaarste staat niet op zichzelf. Recent onderzoek wijst uit dat opgroeien in armoede de neurologie van ons brein beïnvloedt. Het brein is bij mensen die in armoede opgroeien met name gericht op het snel reageren op gevaar en dreiging en minder gericht op het ontwikkelen van strategieën om dingen in de toekomst te bereiken. De toekomst is immers onzeker en plannen weinig zinvol. Het gevolg is dat deze circuits niet in de hersenen worden aangelegd. Waarbij de positieve boodschap luidt dat ons brein voldoende plastisch is om zelfs op latere leeftijd nog te kunnen veranderen.

Wat betekent het voorgaande voor een integrale en activerende aanpak?

Als armoede en schulden ons gedrag beïnvloeden, wat betekent dat dan voor een effectieve integrale aanpak? Als schaarste er aan bijdraagt dat we minder goed problemen oplossen en minder focus hebben, wat betekent dat dan voor de invulling van activerende ondersteuning? Hoe kunnen we de zelfredzaamheid vergroten van mensen wiens handelen door voornoemde dynamiek onder druk staat?

Om te beginnen is het van belang dat het proces van schaarste wordt doorbroken. Alleen als mensen weer mentale ruimte krijgen, zijn ze in staat om (op enig moment) planmatiger te gaan leven. De rijksoverheid praat inmiddels al een jaar of drie over de vraag of iedereen recht moet hebben op een hard bestaansminimum (ook wel harde beslagvrije voet genoemd). Daarin voorzien is een minimale, maar cruciale stap als we willen dat mensen met grote financiële problemen hun verantwoordelijkheid nemen en hun problemen oplossen.

Een tweede cruciale stap is professionals scholen in de recente wetenschappelijke inzichten. Wie zich realiseert wat de impact is van schaarste en opgroeien in armoede op ons brein en ons gedrag, gaat andere strategieën bedenken. Zelfredzaamheid blijft daarbij uiteraard het doel. Maar intensief samenwerken met een cliënt of zelfs tijdelijk zaken helemaal overnemen, worden opeens (weer) logische stappen in een proces naar grotere (financiële) zelfredzaamheid. Rotterdam heeft deze stap al gezet door de sociale (wijk)teams in de gelegenheid te stellen om tijdelijk budgetbeheer in te zetten.

Een derde cruciale stap is om te geloven in het adagium dat de kosten voor de baat uitgaan. In Leeuwarden zit er geen begrenzing op de duur waarmee medewerkers uit de sociale (wijk)teams betrokken zijn bij ‘hun’ inwoners. Door continu in te zetten op progressie, maar ook te accepteren dat de één sneller in staat is dan de ander, doen we recht aan de verschillen tussen mensen in breinaanleg, zelfregulatie en geloof in eigen kunnen.

Door te zorgen voor een context waarin iedereen minstens 90 procent van de bijstandsnorm beschikbaar heeft, door soms ook gewoon zaken (tijdelijk) bij een ander uit handen te nemen én ondertussen gestaag te werken aan progressie, krijgt iedereen de kans om grip te krijgen op de eigen situatie. We moeten onder de druk van bezuinigingen niet gaan geloven dat problemen die zich in jaren hebben opgebouwd, met de inzet van een professional verdwijnen als sneeuw voor de zon. De beste weg naar financiële zelfsturing door burgers is door de vele nieuwe wetenschappelijke inzichten over de impact van schaarste en armoede te vertalen naar concrete handelingsstrategieën van generalisten en specialisten. Ook als dit betekent dat de kosten voor de baat uitgaan.

Oproep: deelnemers gezocht voor pilottrainingen ‘Sturen op financiële zelfsturing’

Op dit moment ontwikkelt Het Gilde Vakmanschap voor Integrale Aanpak de training ‘Sturen op financiële zelfsturing’ specifiek voor generalistische werkers die zich bezig houden met integrale intakes en/of werkzaam zijn in sociale (wijk)teams. Voor de pilotversies van deze training zoekt Platform31 deelnemers. Per groep kunnen maximaal 15 deelnemers kosteloos deelnemen, waarbij een maximum geldt van 3 deelnemers per deelnemende gemeente.

Pilotgroep 1: trainingsdagen op 12, 19 en 26 juni 2015
Pilotgroep 2: trainingsdagen op 7, 10 en 13 juli 2015

Een trainingsdag beslaat 2 dagdelen, de locatie wordt nog bekend gemaakt.

Bij overaanmelding voor de pilotgroepen werkt Platform31 met de volgende selectiecriteria:

  • G32-steden en deelnemende gemeenten aan het leernetwerk Integrale aanpak krijgen voorrang;
  • daarna geldt volgorde van binnenkomst van de aanmelding.

Een handleiding over het onderwerp is in de maak. Tijdens een landelijke bijeenkomst in september volgt de presentatie. U krijgt hier op een later moment bericht van.

Interesse in deelname aan de pilotgroepen van de training?
Wees snel! Vragen en aanmeldingen (voorzien van voorkeur voor groep 1 of groep 2) kunt u per mail doorgeven aan:

Aanmelden integraleaanpak@platform31.nl

Aanmelden is mogelijk tot en met dinsdag 12 mei 12:00 uur.


logo1-integrale-aanpak