Enthousiaste beweging stuit op institutionele hobbels

Al in 1996 introduceerde Adri Duivesteijn met de nota De Koopwoning Bereikbaar de gedachte om de coöperatieve vereniging op te nemen in het woonstelsel. Met het idee dat deze nieuwe vorm van burgerinitiatief bijdraagt aan de emancipatie van bewoners. Met invoering van de nieuwe Woningwet kwam die ruimte er. Platform31 deed de afgelopen periode onderzoek naar de knelpunten bij het oprichten van wooncoöperaties en portretteerde acht wooninitiatieven.

Wooncoöperaties zijn een verrijking van het Nederlandse woonsysteem. Het is een organisatievorm die zeggenschap en verantwoordelijkheid bij bewoners zelf legt, in plaats van grote instituties. Dit draagt bij aan betaalbaarheid, meer diversiteit in aanbod, sociale cohesie en daarmee aan de leefbaarheid van wijken. Vanuit dit oogpunt ziet een groeiende groep burgers perspectief in een wooncoöperatie. Uit het experimentenprogramma dat Platform31 met veertien koplopers startte, blijkt alleen dat het concept nog onbekend is en onvoldoende aansluit op de bestaande structuren en instituties rondom het wonen.

DSC 3132

De wooncoöperatie, dat zijn wij!

Hoewel er overal in Nederland groepen actieve burgers een wooncoöperatie oprichten, heeft nog niemand het hele proces van idee naar bloeiende organisatie doorlopen. Voor de buitenwereld blijft het daarom een abstract idee. Daarom bracht journalist Jelle van der Meer een aantal initiatiefnemers in beeld. De publicatie De wooncoöperatie, dat zijn wij! beschrijft acht wooninitiatieven in oprichting die bestaan uit gedreven mensen die met elkaar hun woondromen waar proberen te maken.

Tussen wet en praktijk

Daarnaast blijkt uit het aanvullende onderzoeksrapport Tussen wet en praktijk dat de meeste wooncoöperaties lastig van de grond komen, omdat de oprichting ervan om kennis van vastgoedexploitatie vraagt die burgers vaak zelf niet in huis hebben. Waar ze tegenaan lopen is ook de financiering die de meeste wooncoöperaties willen verwerven voor de woningen. Niet alleen zijn partijen daarin terughoudend, het blijkt ook lastig een realistische, sluitende businesscase op te stellen.

Rein Bakker van Stichting OpMaat en Erwin Beltman van VanNimwegen, beide kennispartners in het programma, onderzochten de plannen van veertien koplopers en brachten de context voor vastgoedfinanciering binnen wooncoöperaties in kaart. Zij constateerden: de initiatieven vallen tussen wal en schip. Met een focus op de lagere (midden)inkomens lijken ze het meest op woningcorporaties, maar als onderneming moeten ze concurreren met commerciële vastgoedpartijen. Willen wooncoöperaties een kans krijgen, dan zijn er arrangementen nodig die ruimte bieden aan deze vorm van burgerinitiatieven in het wonen.

Gedeelde verantwoordelijkheid

Het wegnemen van deze knelpunten is een gedeelde verantwoordelijkheid. Zo is het de taak van minister Blok om ervoor te zorgen dat opname van wooncoöperaties in de woningwet niet ophoudt bij het recht van huurders om een plan te maken. Belangrijk is dat zij vervolgens in de verkoopregels van corporaties niet als een commerciële eigenaar of verhuurder worden gezien, maar als een partij die op het terrein van de volkshuisvesting actief is. Deze regelgeving belemmert momenteel enorm. Daarnaast kunnen gemeenten de wooncoöperaties beter faciliteren door, het proces te ondersteunen, leningen of subsidies te verstrekken en waar nodig grond beschikbaar te stellen. En doen financiers er goed aan zich te verdiepen in de wooncoöperatie waardoor ze minder koudwatervrees hebben en kansen gaan zien voor nieuwe arrangementen.

Bewoners zelf hebben ook een verantwoordelijkheid. Het oprichten van een wooncoöperatie is een mooie vorm van circulaire economie en bottum-up ontwikkeling, maar vergt niettemin een zakelijke houding en focus van initiatiefnemers. Ze nemen immers de exploitatie en het beheer van vastgoed op zich. Tot slot is het de rol van kennispartners als de Woonbond, Aedes en Platform31 om te bemiddelen tussen deze partijen.

Meer informatie

Coöperatief wonen is een kansrijk nieuw model, maar het realiseren ervan blijkt nog niet eenvoudig. In opdracht van het ministerie van BZK identificeert Platform31 mogelijke belemmeringen en probeert ze weg te nemen. Daarnaast stimuleren we nieuwe ontwikkelingen op het gebied van coöperatief wonen en vergroten we praktische kennis rond het opzetten en beheren van wooncoöperaties. Zie platform31.nl/wooncooperatie.

Contact

Tineke Lupi

06 57 94 37 51 – tineke.lupi@platform31.nl
LinkedIn Logo 11x41