Effecten van beleid in wijken monitoren

Verslag studiedag 20-januari-2015

Op dinsdag 20 januari kwamen onderzoekers en wijkprofessionals in Utrecht bijeen voor de studiedag Effecten monitoren van wijkbeleid. Hoogleraar Pieter Hooimeijer opende de bijeenkomst als voorzitter van de Wetenschappelijke Commissie Wijkaanpak. Hooimeijer gaf de deelnemers mee dat samenwerking tussen beleidsmakers en onderzoekers van cruciaal belang is. Samenwerking vergroot de effectiviteit van beleid, zo stelde hij. Daarnaast deed hij aanbevelingen voor een goede monitor en effect-analyse.

Hooimeijer raadt onderzoekers aan een duidelijk onderscheid te maken tussen de oorzaken en gevolgen van beleid. Een daling in de werkloosheidscijfers hoeft geen gevolg te zijn van beleidsinterventies: het kan ook het resultaat zijn van maatschappijbrede economische groei. Goed onderzoek corrigeert daarvoor. Deze en andere aanbevelingen zijn opgenomen in de publicatie ‘Aanbevelingen voor beleidsonderzoek’ van het Ministerie van BZK en de Wetenschappelijke Commissie Wijkaanpak. De publicatie werd tijdens de studiedag gepresenteerd en uitgereikt.

Wijkaanpak binnen het sociale domein

Joost Groenendijk van DSP-groep gaf inzicht in de uitdagingen waar gemeenten voor staan nu de wijkaanpak steeds vaker wordt ondergebracht binnen het sociale domein. In de meeste steden hebben sociale wijkteams, fysieke teams en interventies vervangen. Dat heeft gevolgen voor de wijze van data verzameling, analyse en onderzoek in wijken. Algemeen geldt dat de effectiviteit van beleid zich het best laat meten op basis van duidelijk geformuleerde doelen en een consequent gebruik van meetbare indicatoren. Groenendijk vergelijkt traditioneel beleid met een mammoettanker: een grote mate van centrale organisatie en lastig bij te sturen. Binnen die beeldspraak vergelijkt hij het huidige wijkbeleid met een verzameling kano’s. Om die goed in kaart te brengen pleit hij voor onderzoek op drie niveaus: centraal (beleids)niveau, de praktijk van frontlijnwerkers en het niveau van de individuele wijkbewoners.

Scoren in Spangen

Roderik Ponds van Atlas voor Gemeenten presenteerde de studie ‘Scoren in Spangen’. Een studie die door de Wetenschappelijke Commissie Wijkaanpak is benoemd tot ‘best practice’. Mede door de Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) op basis van feitelijke data. Ter vergelijking: veel MKBA’s worden vooraf gemaakt op basis van een beredeneerde inschatting. De studie in Spangen liet de effectiviteit zien van het beleid in de voorgaande periode. Vooral de mix van sociale en fysieke beleidsinterventies heeft een gunstig effect gehad. De studie toonde ook het effect aan van de sluiting van de prostitutiezone aan de Keileweg in de naastgelegen wijk.

Goed onderzoek

Merei Lubbe van economisch adviesbureau LPBL stelt dat goed onderzoek naar wijken juist op dit moment heel belangrijk is. Gemeenten staan voor een grote opgave in het sociaal domein. De gedecentraliseerde taken moeten goedkoper, efficiënter en beter worden georganiseerd. De snelle overdracht van taken dwingt gemeenten om snel te handelen. Hierdoor is geen tijd om lang te wachten op dataverzameling en analyse. Onderzoek en beleidsontwikkeling moeten gelijktijdig en in samenhang worden uitgevoerd.

Tijdens de studiedag waren er drie workshops:
(klik op de titels voor meer informatie)

Duiding geven aan de ontwikkelingen

De studiemiddag sloot af met een reflectie van hoogleraar Hans Boutellier, lid van de Wetenschappelijke Commissie Wijkaanpak. Hij vertaalde de praktijk van beleidsonderzoek naar de context van de improvisatiemaatschappij. Juist nu de beleidspraktijk zich kenmerkt door een grote mate van onzekerheid en dynamiek, kan gedegen onderzoek van grote waarde zijn. Onderzoek kan bijdragen een objectivering van informatie en daarmee duiding geven aan de ontwikkelingen. Boutellier pleitte voor vormen van toegepast beleidsonderzoek waarbij onderzoekers, beleidsmakers en frontlijnwerkers samen optrekken in een iteratief proces. Beleidsvorming, onderzoek en experiment vinden gelijktijdig plaats en beïnvloeden en versterken elkaar.