Pilot: een intergenerationele aanpak van armoede in gezinnen

Ruim 423.000 kinderen groeien op in een gezin dat moet leven rond het bestaansminimum. Dat is maar liefst 1 op de 8 kinderen. Deze kinderen lopen kansen mis die voor leeftijdsgenootjes vanzelfsprekend zijn. Opgroeien in armoede brengt een opeenstapeling van belangrijke risicofactoren met zich mee die een negatieve invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van een kind. Dit zorgt voor een verhoogde kans op het ontstaan van sociale, emotionele en gedragsproblemen. Leven in armoede kan meer stress binnen het gezin veroorzaken, en zorgen voor meer directief opvoedingsgedrag van ouders en meer conflicten binnen gezinnen. De stress die armoede met zich meebrengt zorgt ervoor dat ouders minder ‘ruimte’ en tijd hebben voor de opvoeding van hun kinderen.

Platform31 start daarom, dankzij een subsidie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in samenwerking met de gemeente Haarlem en Altra jeugdhulp en onderwijs een pilot waarbij geëxperimenteerd wordt met een nieuwe vorm van hulpverlening die zich richt op een twee-generatie-aanpak en de stimulering van executieve functies bij kinderen.

De negatieve effecten van leven in armoede zorgen voor een minder goede ontwikkeling van de executieve functies en beïnvloeden de mate van zelfregulatie van een kind. Dit leidt tot allerlei negatieve effecten zoals minder impulscontrole, meer moeite met het reguleren van emoties en minder goed in staat zijn om doelen te stellen en te realiseren.

Goed ontwikkelde executieve functies en een goede zelfregulatie zijn ontzettend belangrijk in het dagelijks leven, op school, later tijdens je studie, werk, maar ook voor je sociale leven. Het is daarom van groot belang dat in de hulpverlening aan gezinnen die leven in armoede ook aandacht wordt besteed aan de effecten van armoede op de opvoeding en ontwikkeling van het kind.

Twee-generatie-aanpak

In de pilot experimenteren we met een nieuwe vorm van hulpverlening, gericht op een twee-generatie-aanpak en de stimulering van executieve functies bij kinderen. Omdat armoede intergenerationeel is, moet dit vraagstuk ook intergenerationeel worden aangepakt om zo te proberen de spiraal van armoede te doorbreken. Traditionele aanpakken van armoede focussen separaat op de behoeften van ouders en kinderen. Het perspectief dat ouders en kinderen elkaar gevangen kunnen houden in een dynamiek van armoede, maar elkaar ook kunnen ondersteunen om deze dynamiek te doorbreken is nieuw. In deze pilot willen we een aanpak ontwikkelen die beter aansluit op de leefwereld van het gezin en proberen we beide behoeften in combinatie van een antwoord te voorzien. Hierbij bouwen we voort op elementen uit het Mobility Mentoring® programma en het recent door sociaal werk organisatie Empath ontwikkelde Intergen Project. Dit project is ontwikkeld in nauwe samenwerking met het Center on the Developing Child van Harvard University. De pilot wordt mogelijk gemaakt door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Executieve functies

Ook het trainen op executieve functies bij kinderen maakt onderdeel uit van de nieuwe aanpak. Trainen op executieve functies en zelfregulering gebeurt vooral bij kinderen met ADHD, stoornissen in het autisme spectrum, of andere psychosociale stoornissen. Om deze functies te ontwikkelen zijn specifieke trainingsprogramma’s ontworpen. Bij kinderen die opgroeien in armoede worden dergelijke programma’s niet ingezet, terwijl ook zij hier baat bij kunnen hebben.

In de pilot zal samen met experts op het gebied van jeugd- en opvoedhulp, trainen van executieve functies en Mobility Mentoring® een intergenerationele aanpak worden ontwikkeld. CJG-coaches en Sociale wijkteamleden van Haarlem en professionals van Altra worden getraind op deze aanpak. Zij gaan dit toepassen bij gezinnen die leven in armoede en waar sprake is van opgroei- en opvoedproblematiek. Dit leidt uiteindelijk tot een handleiding waar andere gemeenten en organisaties in Nederland mee aan de slag kunnen. Het project heeft een looptijd van ruim anderhalf jaar. Blijf op de hoogte van de vorderingen en ervaringen via onze website.

Bronvermelding

Voor dit bericht is gebruik gemaakt van de volgende bronnen:

  • SCP, 2017, Armoede onder kinderen een probleemschets.
  • WRR, 2007, Bouwstenen voor betrokken jeugdbeleid.
  • Van Hee, 2007, Weerbaar en broos: mensen in armoede over ouderschap: een verkennende kwalitatieve studie in psychologisch perspectief. KU Leuven.
  • Babcock, Elisabeth & Ruiz De Luzuriaga, Nicki (2016) Families disrupting the cycle of poverty: Coaching with an intergenerational Lens. Boston: Economic Mobility Pathways. p. 10
  • Self-regulation is defined from an applied perspective as the act of managing cognition and emotion to enable goal-directed actions such as organizing behavior, controlling impulses, and solving problems constructively. Bron: OPRE (2015) Self-regulation and toxic stress;
  • Centrum voor Jeugd en gezin coaches.