De noodzaak van een scherpe procesinrichting

Uitkomsten bijeenkomst Prestatieafspraken Wonen en Zorg

Hoe zorgen woningcorporaties en gemeenten voor goede afspraken op het thema wonen en zorg? Zelf spraken ze over een goede procesinrichting tijdens de derde landelijke bijeenkomst op 22 november 2016 van Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en Platform31. Vragen die aan de orde kwamen: wie zit aan tafel? Hoe is de afstemming tussen het sociale en fysieke domein? Wat is een goede aanpak voor het beleidsproces en wie stuurt en organiseert deze?

De deelnemende steden Dordrecht, Oss, Breda en Oud-Beijerland spiegelden hun eigen aanpak aan die van onder andere Amsterdam, Den Haag en Zwolle. Er werden vier oplossingsrichtingen besproken:

1. Schaalniveaus en afstemming: het inrichten van verschillende overlegtafels is een manier om te schakelen tussen lokale vraagstukken op uitvoeringsniveau en strategische onderwerpen en (politieke) beleidskeuzes op regionaal niveau.

2. Strategisch-tactisch-operationeel: voor het concretiseren van het thema Wonen en Zorg in de woonvisie kan een tussenstap uitkomst bieden. Een manifest kan bijvoorbeeld de brug slaan naar prestatieafspraken. Hiermee wordt het proces logisch geordend van strategisch, tactisch en operationeel.

3. SMART: voor het specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden maken van de prestatieafspraken is het nodig om gezamenlijk scherp te hebben wat de opgave en visie inhouden. De woonvisie, het woonbehoefteonderzoek en de sociaaldomeinvisie vormen het kader. Daarna worden de prioriteiten gesteld op het niveau van demografische-, behoeften- en aanbodsanalyses.

4. Gebiedsgericht: een gebiedsgerichte benadering kan de basis zijn voor de samenwerking tussen gemeenten en corporaties. Per gebied is een ambitie benoemd voor wonen, welzijn en zorg. De gebiedsafspraken over woningen en wijkinfrastructuur die samenhangen met zorg, vormen de onderlegger voor de prestatieafspraken.

Drie aanpakken

Er zijn grofweg drie aanpakken te herleiden voor de procesinrichting en samenwerking bij het maken van prestatieafspraken over wonen en zorg. Bij de eerste aanpak wordt de beleidscyclus die leidt tot prestatieafspraken vanuit het woondomein georganiseerd. De voorbereidende ambtenaren vragen collega’s uit het sociale domein aan tafel, aangevuld met externe partijen waaronder een zorgaanbieder. De afspraken op het thema Wonen en Zorg zijn vaak globaal en verkennend.
Bij de tweede aanpak is al sprake van een georganiseerde wonen-zorg-welzijn-samenwerking in de vorm van bijvoorbeeld een stuur- en regiegroep met vertegenwoordigers van wonen, zorg- en welzijnsorganisaties. Zij geven gezamenlijk en integraal input op het thema wonen en zorg voor de prestatieafspraken. Naast bekende afspraken over woonruimteverdeling en voorrangsregeling worden afspraken verwoord als over gezamenlijk onderzoeken of monitoren.
In de derde aanpak is een integrale- en gebiedsgerichte aanpak leidend. Partijen zijn het eens over de ambitie voor een gebied. Uitsluitend nieuwe afspraken – bijvoorbeeld een kostenverdeling over woningaanpassingen – worden opgenomen in de prestatieafspraken.

Regie

De deelnemers aan de bijeenkomst benadrukken dat gemeenten hun regierol echt moeten pakken. Zij staan uiteindelijk boven de partijen, kunnen de prioriteiten stellen en knopen doorhakken. De corporaties geven aan dat zij bijvoorbeeld behoefte hebben aan afwegingskader: aan wie kunnen zij een beschikbare woning het beste toewijzen? Vanuit de kaderafspraken liggen er in feite al zoveel claims op die ene woning. Kortom: wie krijgt voorrang? Overigens kunnen aantallen ook belemmerend werken in de samenwerking. Een mogelijke oplossing is het benoemen van de effecten die ze beide nastreven. Een laatste advies: zorg dat iedereen is aangesloten bij bestaande overleggen en voorkom dat er nog een extra overleg bijkomt. Benoem helder waar welk overleg over gaat en wie de beslissing neemt. Op 26 januari 2017 vindt de laatste bijeenkomst plaats met huurders en consumentorganisatie over de prestatieafspraken.

Meer informatie

Landelijke verkenning

De landelijke verkenning naar het thema Wonen en Zorg in prestatieafspraken vormde de basis voor een reeks bijeenkomsten over de inhoud, de kwantiteit en kwaliteit van de woningvoorraad, de samenhang met het sociaal domein en de nabijheid van voorzieningen, de visie op wonen en zorg en de proces-inrichting. De inzet van de gesprekken waren telkens de dilemma’s. De uitkomsten moesten leiden tot inspirerende aanpakken en voorstellen voor verbetering.