De kracht van de middelgrote stad

“Middelgroot is niet middelmatig”, met deze boodschap opende de burgemeester van Zeist, Koos Janssen, de trendbijeenkomst Midsize NL. Hij hield een pleidooi voor de kracht van de middelgrote stad als ‘verbinder’ tussen groot en klein. Middelgrote steden kennen een sterke bereidheid om samen te werken, zijn flexibel en staan daarnaast dichtbij de samenleving. Burgemeester Janssen, die ook voorzitter is van het Platform Middelgrote Gemeenten, benadrukte dat middelgrote steden zich bewust moeten zijn van hun kracht. Een mooie aftrap voor een middag die volledig in het teken stond van de trends en uitdagingen van middelgrote steden.

Door: Marloes Hoogerbrugge, Platform31

Ruim 110 geïnteresseerden kwamen op 11 februari 2016 naar Zeist voor de trendbijeenkomst Midsize NL. De bijeenkomst vormde tegelijkertijd het moment van lancering van het magazine Midsize NL, het toekomstperspectief van de middelgrote stad’. De zeven trends die in het magazine staan beschreven werden tijdens de bijeenkomst toegelicht door Judith Lekkerkerker van Ruimtevolk. Ondanks de sterke verscheidenheid van middelgrote steden moeten zij het hoofd bieden aan dezelfde trends die op de steden afkomen, variërend van economie en arbeidsmarkt, verduurzaming en energietransitie tot nieuwe verhoudingen tussen overheid en samenleving.

Dubbeltje op z’n kant

Professor Oedzge Atzema, verbonden aan de afdeling economische geografie van de Universiteit Utrecht, ging in op de groei en de variatie van middelgrote steden. Aan de hand van kaarten en cijfers benadrukte hij dat het voor veel middelgrote gemeenten een dubbeltje op zijn kant is. De crisis raakte vooral veel middelgrote steden: het voorzieningenniveau staat in veel steden onder druk en ook de dalende werkgelegenheidscijfers baren zorgen. Juist om die reden zouden deze middelgrote steden hun complementariteit moeten benoemen, omdat samenwerking en afstemming in stedelijke netwerken anders weinig tot geen zin heeft. “Het is de hoogste tijd om tot collectieve oplossingen te komen en hier zijn krachtige bestuurders voor nodig.”

Lessen uit de bestuurspraktijk

Tijd om de bestuurders zelf aan het woord te laten. Jeroen Niemans, projectleider Midsize NL bij Platform31, nodigde Koos Janssen, de burgemeester van Zeist, Hans Brekelmans, wethouder van Waalwijk en Cees Lok, de wethouder van Roosendaal uit voor een paneldiscussie. Janssen benadrukte dat belangrijk is te zoeken naar diversiteit in de samenstelling van de gesprekstafel. Door met verschillende partijen het gesprek aan te gaan is het mogelijk om vraagstukken regionaal op te pakken. Hierbij wees hij expliciet op het belang van het betrekken van het bedrijfsleven en burgers. Een andere wijze les die de bestuurders de zaal mee wilden geven is het ontdekken en versterken van de eigen kracht. Het DNA van de stad is leidend en bepaalt hoe steden zich complementair aan elkaar kunnen ontwikkelen.

Nieuw handelsperspectief

In één van de drie deelsessie stond de casus van de Ontwikkelagenda Netwerkstad Twente centraal. Wout Vochteloo, programmamanager Netwerkstad Twente vertelde over de samenwerking tussen de zes Twentse gemeenten. De steden voelen een sterke urgentie om hierin samen op te trekken. “Het versterken van de economie is de voornaamste reden om intensief samen te werken in Netwerkstad Twente. Anders verliezen we de aansluiting op de metropool Nederland”. Professor Atzema merkte op dat steden zich niet alleen de vraag moeten stellen wat zij kunnen halen uit regionale samenwerking, maar dat zij zich ook moeten afvragen wat zij kunnen brengen. “Streef daarnaast niet naar één regio of één generieke regionale samenwerkingsvorm. Steden schakelen immers in verschillende snelheden. Rekening houden met elkaar en flexibel schakelen zijn hier van belang.”

Bestuurskracht

In deze deelsessie werd de casus van Food Valley toegelicht door Ton Westerhof van de gemeente Veenendaal. Hij vertelde over het internationale en nationale succes van Food Valley dat onlangs beloond is met de toekenning van het World Food Centre aan de regio. Westerhof benadrukte het belang van de ‘triple helix’: de inzet van ondernemers en onderwijs- en kennisinstellingen was cruciaal voor de ontwikkeling van Food Valley. Professor Geert Teisman, hoogleraar Bestuurskunde van de Erasmus Universiteit Rotterdam, prees de unieke inbedding van Food Valley in verschillende netwerken. Iedere betrokkene kan het verhaal op verschillende schaalniveaus vertellen: internationaal, nationaal en regionaal. Alleen op lokaal niveau staat Food Valley nog wel voor de uitdaging om een sterkere aansluiting te zoeken met de lokale ondernemers en samenleving. Net zoals de regio voor de uitdaging staat om bestuurskracht te organiseren tussen acht gemeenten in de provincies Utrecht en Gelderland.

Sociale veerkracht

Hoe ontstaat sociale veerkracht in de middelgrote stad? Jorieke Vermeulen en René Grootens van de gemeente Zeist en Leonie Kuepers van Streetwise, samen met Sjaak Vinken, inwoner van Heerlen, bespraken elk een best practice. “De gemeente Zeist heeft op een innovatieve manier de forse gemeentelijke bezuinigingsopgave vormgegeven. In plaats van dit zelf vast te stellen vroeg de gemeente verschillende groepen stakeholders om met bezuinigingsvoorstellen te komen. Het resultaat was een groot maatschappelijk draagvlak voor de bezuinigen. Daarnaast boden de verschillende voorstellen zelfs de kans om meer te bezuinigen dan vooraf door de gemeente was vastgesteld. Het tweede voorbeeld van sociale veerkracht was het project Streetwise. Sjaak Vinken: “De afgelopen jaren heeft Streetwise het straatbeeld van Heerlen veranderd door intensief samen te werken met lokale ondernemers en initiatieven in de stad. Op deze manier konden zij een positieve draai geven aan de invulling van de binnenstad.”

Dunne en dikke identiteit

In de plenaire slotbeschouwing ging politiek en cultureel geograaf Kees Terlouw, verbonden aan de Universiteit Utrecht, in op de zoektocht naar de dikke en dunne identiteit van de middelgrote stad. De identiteit van de stad is relationeel en speelt op verschillende schaalniveaus. Terlouw maakt een onderscheid tussen dunne en dikke identiteit en gaf de zaal een aantal praktische adviezen voor de zoektocht daarnaar, zoals het vermijden van verzetsidentiteiten. Zodra de lokale gemeenschap zich bedreigd voelt in de lokale ‘dikke’ identiteit dan zullen zij zich gaan verzetten. Om dit te voorkomen, moeten ze vooraf op zoek naar een regionale ‘dunne’ identiteit waarin zij zich kunnen vinden. Terlouw haalde hier het voorbeeld van de fusiegemeente Goeree-Overflakkee aan, waarbij de dikke identiteit van de steden plaats maakte voor een gemeenschappelijke eiland-identiteit.

Aftrap kennis- en inspiratietraject Midsize NL

De trendbijeenkomst en de presentatie van het magazine ‘Midsize NL’ vormden de officiële aftrap voor het kennis- en inspiratietraject Midsize NL. Projectleider Jeroen Niemans van Platform31 lichtte het programma kort toe en presenteerde de Agenda van de Toekomst van de middelgrote stad. Het komende jaar staat het ondersteunen van deze agenda centraal in verschillende activiteiten, variërend van verdiepend onderzoek tot regionale maatwerkopdrachten tot het werken aan handelingsperspectieven in verschillende leerkringen en masterclasses. Op de website van Platform31 vindt u hierover meer informatie.

Meer informatie

Contact

Marloes Hoogerbrugge

Marloes Hoogerbrugge

Projectleider

06 57 94 21 69