De geautomatiseerde arbeidsmarkt

Interview met Wim de Ridder, directeur van Future Studies

De radicale doorbraak in arbeidsmarktbemiddeling is volgens futuroloog Wim de Ridder een geautomatiseerde arbeidsmarkt. Deze ‘autonome arbeidsmarkt’ kan ervoor zorgen dat iedereen binnen korte tijd tenminste één dag per week passend betaald werk heeft. In zijn boek ‘Metamorfose, de nieuwe welvaart’, legt De Ridder uit hoe een digitaal arbeidsmarktplatform dit mogelijk maakt. “We willen mensen uit hun isolement halen door hen mogelijkheden te bieden waarmee zij actief worden en samen nieuw werk creëren. Met behulp van kunstmatige intelligentie kunnen we mensen helpen bij het vinden van passend werk.”

Volgens Wim de Ridder wordt de economie steeds informeler. Dit ziet hij terug in het toenemend aantal vrijwilligers, mantelzorgers en informele netwerken. Bovendien hevelt de overheid steeds meer taken over naar deze informele wereld, waarmee ze de participatiemaatschappij versterkt. “In een economie met veel vrijwilligers is het echter moeilijk belasting heffen. Daarom verwacht ik dat de overheid in 2025 één derde van het overheidsbudget minder te besteden heeft dan nu.” Parallel aan deze ontwikkeling worden veel routinebanen door robots overgenomen, waardoor er minder vacatures overblijven waarop werkzoekenden kunnen solliciteren. De Ridder: “Over de mogelijke gevolgen van deze ontwikkeling wordt nog onvoldoende nagedacht. Terwijl juist de vraag van de burger naar goederen en diensten leidend moet zijn.”

Kracht aan de onderkant

“Het is de uitdaging om werk te maken van de grote potentie aan de onderkant van de samenleving”, vervolgt hij. “Want we doen iets heel geks met de groeiende maatschappelijke ongelijkheid. Zo’n 50 tot 60 procent van de uitkeringsgerechtigden hebben een denkbeeldig kruisje achter hun naam: ze worden als ‘onbemiddelbaar’ gezien. Deze mensen worden ten onrechte afgeschreven, wat leidt tot een situatie waarin deze mensen worden ‘gedeactiveerd’. Als er vanuit wordt gegaan dat ze niets kunnen, gebeurt er niets. Mensen moeten zichzelf leren kennen, dan kunnen ze veel meer dan zijzelf denken. Daarom vind ik het vreemd dat Rijk en gemeenten zoveel geld uitgeven aan mensen die in hun ogen geen mogelijkheid hebben om zelf hun inkomen te verdienen. Terwijl zich nieuwe werkwijzen aandienen in de informele economie.”

“Omdat economische groei juist in deze groep ligt besloten, zouden gemeenten de participatiemaatschappij zichtbaar moeten maken”, vindt De Ridder. “Gemeenten kunnen een arbeidsmarktplatform inrichten. Dat is geen Werkplein waar professionals werkzoekenden wijzen op de beste manier om voor bestaande vacatures in aanmerking te komen, maar een plaats waar werklozen gezamenlijk zoeken naar activiteiten die nodig zijn in de participatiemaatschappij. Zo ontstaat er vraag naar (betaald) werk dat steeds minder vaak in de vorm van een arbeidscontract wordt uitgevoerd. Waar het om gaat is het in kaart brengen van al die activiteiten en ze via nieuwe digitale mogelijkheden ontsluiten voor werkzoekenden. Hierin spelen gemeenten een begeleidende rol. “Waar mensen lange tijd gedwongen werkloos waren, is de eerste stap van nul naar één dag per week werken al een grote stap. De overgang van één naar twee dagen betaald werk is relatief gemakkelijker.”

De autonome arbeidsmarkt

De Ridder stelt dat de technologische mogelijkheden voor een geautomatiseerde arbeidsmarkt al bestaan. “Wat mij betreft breekt de tijd aan dat we kunstmatige intelligentie inzetten voor het maatschappelijk belang. Laten we ons een voorstelling maken van de geautomatiseerde arbeidsmarkt.” Concreet ziet De Ridder dit voor zich in de vorm van een arbeidsmarktplatform waar ideeën worden vertaald in activiteiten. Sommige daarvan lenen zich uitstekend voor de markt van de vrijwilligers, andere activiteiten komen om in aanmerking voor betaald werk.

‘Arbeidsmarktselfie’

Hoe dit in zijn werk gaat legt De Ridder als volgt uit: “Mensen die werk zoeken, maken zich bekend met behulp van een passie- en competentietest. Het resultaat daarvan voegen zij toe aan hun profielbeschrijving: er ontstaat een ‘smart-cv’, die ook wel ‘arbeidsmarktselfie’ wordt genoemd. De volgende stap is dat werkzoekenden solliciteren op wat ik aanduid met: ‘banen die nog niet bestaan’. Op het arbeidsmarktplatform wordt deze ‘sollicitatie’ gekoppeld aan ‘sollicitaties’ van andere werkzoekenden en zo komen mensen met overeenkomstige belangstelling en ervaring met elkaar in contact. Met andere woorden: het arbeidsmarktplatform belicht juist de mens achter de werkzoekende. Door goed rond te kijken in teams van gelijkgestemden en te bedenken wat zij gezamenlijk kunnen doen, ontstaan concrete afspraken voor betaald werk.”

Toch zijn er zijn volgens De Ridder enkele obstakels die deze ontwikkeling kan afremmen. “Velen veronderstellen dat er veel mensen zijn die niet kunnen omgaan met nieuwe technologie. Er zijn inderdaad ‘digibeten’ en laaggeletterden, mensen die ook wel de slachtoffers van de informatiemaatschappij worden noemen.” Toch denkt hij dat ook deze mensen in staat zijn de inmiddels steeds gebruiksvriendelijkere digitale apparatuur kunnen hanteren. “Er zijn zelfs robots die spraak gestuurd de weg wijzen.”

De Ridder noemt het arbeidsmarktplatform een digitale paraplu van de arbeidsmarkt. “Samen op zoek gaan naar werk is kansrijker dan mensen die alleen zoeken. Deze werkwijze is ook kansrijk voor 50-plussers die al een aantal jaar in de bijstand zitten. Al moeten zij zich realiseren dat hij of zij niet meer bij een vaste werkgever kan werken. De wereld is veranderd: de aanbodeconomie bestaat niet meer. Nu domineert de vraageconomie: de werkzoekende schept zelf zijn kansen op betaalde arbeid.”

Kennisdossier

Platform31 bundelt de belangrijkste kennis over arbeidsmarkt en onderwijs voor u in een overzichtelijk kennisdossier. In dit kennisdossier koppelen we beschikbare kennis aan stedelijke praktijk, stellen relevante kennis beschikbaar en informeren over de nieuwste trends en ontwikkelingen.

Kennisdossier Arbeidsmarkt en onderwijs