De communicatieve kant van participatie met de Omgevingswet

De inzet van Facebook, Twitter, YouTube en andere online media naast een traditionele bewonersavond en offline communicatiemiddelen blijkt effectief in participatietrajecten. Communicatie en participatie bepalen straks ook in belangrijke mate het succes van de nieuwe Omgevingswet. Centraal tijdens de praktijkbijeenkomst van Platform31 en Nu al aan de slag met de Omgevingswet op 8 september 2016, stonden daarom enkele inspirerende voorbeelden die lieten zien hoe digitale communicatie positief kan bijdragen aan participatie. Deze bijeenkomst organiseerden wij samen met de Digitale Steden Agenda en de G32.

“Participatie is maatwerk in de Omgevingswet”, vindt Nicole Fikke, projectleider wetsvoorstel Omgevingswet bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu. “Nieuw is dat initiatiefnemers bij het indienen van een vergunning ook moeten aangeven hoe zij met de omgeving over hun project hebben gesproken. Participatie draagt dus volop bij aan de kwaliteit van de besluitvorming, de democratische legitimiteit en kan aansluiten op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen. Het is daarom logisch om vernieuwde vormen van participatie te gebruiken bij projecten. Online middelen kunnen een goede toevoeging zijn op de bestaande middelen om zo het bereik te vergroten of meer draagvlak te krijgen.”

StinsKracht

StinsKracht laat bijvoorbeeld laat zien hoe – in dit geval – de Zwolse wijk Westenholte aan de voorkant investeert om in gesprek te komen én blijven met buurtbewoners. Samenwerking tussen bewoners en professionals in het sociaal domein ontstond vanuit het idee vraag en aanbod van burenhulp en het Sociaal Wijkteam Zwolle West op elkaar af te stemmen. Op het hulpvlak hebben sindsdien al diverse geslaagde matches plaatsgevonden. Bewoners, organisaties, professionals en gemeente hebben samen een fysiek buurtloket en een buurtplatform opgericht voor onder andere vragen over zorg en welzijn.

Digitaal dorpsplein

“Op basis van het succesvolle concept van www.MijnBuurtje.nl uit Nijmegen, richtten zogeheten buurtverbinders een online buurtplatform op: www.stinskracht.nl. Hierop is een digitaal dorpsplein te vinden met een marktplaats, buurtagenda, nieuws en persoonlijke verhalen, foto’s en video’s van buurtbewoners”, vertelt Elma van Dongen van MijnBuurtje.nl. “Zo kan de hele buurt zich informeren over plannen in de wijk. Tegelijkertijd willen vrijwilligers en professionals hun buurtbewoners ook online bereiken en op meerdere thema’s, dus ook bij ruimtelijke plannen. Nieuw is bijvoorbeeld de pagina over het StinsPark waar bewoners kunnen meepraten over de invulling van het park en zelf ideeën kunnen aandragen. Overigens is alle informatie op stinskracht.nl zorgvuldig afgestemd op andere mediakanalen, zoals de wijkkrant Stins, Twitter en Facebook.”

Publiekscampagne Sliedrecht

Ook de gemeente Sliedrecht ontdekte de afgelopen twee jaar hoe goede publiekscommunicatie het verschil kan maken. Rico den Boer, communicatieadviseur bij het Servicecentrum Drechtsteden (SCD) en werkzaam voor de gemeente Sliedrecht legt uit: “Het college wilde graag actiever communiceren via sociale media. Dat hebben we ook ingezet bij de revisie van het zogeheten kruispunt A15-Ouverture, bij de afrit van de A15 bij Sliedrecht-West. Het project stond al een tijd op de planning, maar begin 2016 ging pas daadwerkelijk de schop in de grond. Voordat de werkzaamheden startten werd een stevige publiekscampagne opgetuigd voor het informeren en creëren van draagvlak bij bewoners, weggebruikers, openbaar vervoerbedrijven en hulpdiensten.”

Video’s trekken kijkers

Den Boer trok hierbij samen op met communicatieadviseur Kristel Witvliet: “We lanceerden vier video’s die inzichtelijk maakten wat er allemaal komt kijken bij zo’n ingewikkelde infrastructurele ingreep. De campagne bleek succesvol. Op Facebook bereikten we gemiddeld 13.000 mensen per video, waaruit vele interacties voortvloeiden. Via Twitter registreerden we rond de 1.000 weergaven per video en op YouTube hebben mensen in totaal gemiddeld twintig uur naar onze films gekeken. De opbrengst van de traditionele bewonersavond was twintig bewoners en zeventien reacties. Uiteindelijk bereikten we dankzij de gecombineerde inzet van online- en offlinemiddelen een goede dwarsdoorsnede van de Sliedrechtse bewoners, waarbij sociale media een groot aandeel hebben in dit bereik”

Gebiedsvisie Capelle aan de IJssel

En optimale integratie van online- en offline communicatie bij bewonersparticipatie kwam tot wasdom bij de totstandkoming van de gebiedsvisie voor het centrum van Capelle aan de IJssel: een gebied met negen ontwikkellocaties op één vierkante meter voor publiek-, privaat,- en maatschappelijk vastgoed en woningbouw. Om te voorkomen dat al die ontwikkellocaties los van elkaar tot ontwikkeling zouden komen, besloot de gemeente hiervoor een visie op te stellen en daar ook de bewoners bij te betrekken. Onno de Vries, adviseur gebiedsparticipatie bij de gemeente Capelle aan de IJssel: “We startten dit proces door met een ‘blanco vel’ het gebied in te gaan en onze eigen ideeën inhoudelijk te verrijken met die van bewoners en organisaties.”

Online/offline

“Uitgangspunt was dat het voor iedereen mogelijk moest zijn om mee te doen en mee te denken”, vervolgt hij. “Om écht ruimte te kunnen maken voor nieuwe ideeën en initiatieven, wilden we niet alleen in gesprek met de vaste groep mensen die altijd naar bewonersavonden komen. Zo organiseerden we zo veel mogelijk bijeenkomsten in scholen, kerken en parken of gewoon bij mensen thuis. Ondersteunend daaraan testten we diverse online communicatiemiddelen. Zo ontdekten we dat we de doelgroep onvoldoende bereikten met LinkedIn, maar juist wel goed via Facebook. Ook succesvol bleek de inrichting van een ‘huiskamer’ in een leeg winkelpand waar de wethouder wekelijks vragen beantwoordt.”

Centrumexpeditie

“In lijn met het interactieve proces willen we uiteindelijk geen standaard rapport opleveren, maar een gebiedsvisie in de vorm van een route door het gebied. Geïnteresseerden kunnen de route straks lopen met behulp van een mobiele website met navigatie op hun smartphone of met de papieren plattegrond waarop we letterlijk zichtbaar maken wat we waar willen ontwikkelen. Het belangrijkste is dat mensen al wandelend op straat beleven wat we daar de komende vijf tot tien jaar gaan doen.”

Civocracy

Dat burgerparticipatie leidt tot betere besluitvorming en meer draagvlak, dringt ook door in de provincie Noord-Holland. “Onze wens was economisch beleid te maken waarvan de uitvoering aansluit bij de wensen van de Noord-Hollandse ondernemers”, vertelt Rieneke Kanne, beleidsmedewerker bij de provincie Noord-Holland. “Hoewel de kaders al vastlagen, wilden we graag de input van stakeholders die we nog niet goed kenden en over onderwerpen die voor ons betrekkelijk nieuw waren, zoals de bevordering van biodiversiteit, de aanpak van leegstand en het stimuleren van innovaties in het MKB.” Dat de provincie niet koos voor de geijkte sociale media heeft ermee te maken dat Civocracy een neutraal online netwerk is dat tussen burger en politiek in staat.

Iedereen die kennis deelt op dit platform, moet zich registreren. Leonie Kok, Country Manager Netherlands bij Civocracy legt uit hoe het platform werkt: “Eenmaal binnen, kunnen bezoekers zowel verdiepende informatie vinden als actief meedoen. Wie een onderwerp volgt, ontvangt een bericht als er een nieuwe bijdrage is geleverd. Op die manier ontstaat er een community rondom een specifiek onderwerp. Overigens kan iedereen een onderwerp indienen dat behandeld zou moeten worden op Civocracy. Als een voorstel wordt ondersteund door meer dan vijftig mensen, dan wordt de discussie geopend. Ruim 2.000 mensen bezochten de onderwerpen van Noord-Holland. Ook werden ruim honderd constructieve reacties geplaatst. Verder zijn er ‘betrokken partijen’ (stakeholders) en links naar artikelen toegevoegd door inwoners, en vijftien van de zeventien stakeholders deden mee aan de discussie. Uit de reacties zijn ruim tien concrete nieuwe punten meegenomen in de uitwerking van het economisch beleid.”

Zuidwest op z’n best

Waar de provincie Noord-Holland gebruik maakt van een bestaand platform, gebruikt de gemeente Breda een eigen tijdelijk platform voor het online participatietraject voor de ontwikkeling van een omgevingsplan in Breda Zuidwest. “Het doel is hetzelfde, namelijk informatie ophalen over wat burgers en bedrijven graag willen in dit gebied”, beaamt Eefje Remijn, planologisch jurist bij de gemeente Breda. “In combinatie met vier werkateliers en een aantal parallelsessies levert het traject bouwstenen op voor het omgevingsplan: ideeën voor de groenvoorziening, een veilige omgeving en initiatieven die leiden tot meer onderlinge betrokkenheid en ontmoeting.”

Niet buiten de burger rekenen

Het essay Niet buiten de burger rekenen van het Sociaal Cultureel Planbureau plaatst een kritische noot bij de Omgevingswet die in 2018 in werking treedt. Minder regels en meer verantwoordelijkheid bij burgers: het is een mooi streven dat echter nog niet zo makkelijk vanzelf van de grond komt. De auteurs vinden dat de overheid drie randvoorwaarden moet garanderen: hoge kwaliteit van communicatie, goede antennes van overheden en oog voor de reikwijdte en grenzen van participatie. Onderdeel van de essay is de casus ‘wind op land’, over het plaatsen van windmolenparken. Met behulp van deze casebeschrijving maken de auteurs duidelijk hoe belangrijk het is om draagvlak voor ingrepen in de omgeving te verwerven. Voor omwonenden zit de pijn in gebrekkige informatie, het gevoel niet gehoord te zijn en de input niet in de uitkomst terug te zien. Een ‘one size fits all’ benadering blijkt in elk geval niet altijd de aangewezen weg: want niet iedereen kan in gelijke mate informatie opsporen en inzetten, bezwaren articuleren of de mogelijkheden tot participatie benutten. Meer lezen? U kunt het essay Niet buiten de burger rekenen downloaden.