Woningcorporaties aanbestedingsplichtig; maak van de nood een deugd!

De Europese Commissie vindt dat woningcorporaties moeten gaan aanbesteden. Voorlopig lijkt de corporatiewereld daar nog weinig mee te doen. De vraag is of dat verstandig is. Bovendien biedt slim aanbesteden een uitkomst bij het oplossen van complexe vraagstukken zoals snel, betaalbaar, flexibel en duurzaam bouwen. Woningcorporaties doen er goed aan hun inkoopbeleid nu al in lijn te brengen met de aanbestedingsregels.

Europese Commissie

Woningcorporaties in Nederland hebben de warme belangstelling van Europa. Zo deed de Commissie enkele jaren geleden onderzoek naar (onrechtmatige) staatssteun waardoor voor de bouw en verhuur van maatschappelijk vastgoed de aanbestedingsregels al toegepast moeten worden. En nu vindt de Commissie dat woningcorporaties ook in algemene zin aanbestedingsplichtig zijn bij inkopen. Het betreft waarschijnlijk de vraag of het beheer van de woningcorporaties onder toezicht staat van de Nederlandse overheid. Als dat zo is, dan kwalificeren woningcorporaties als ‘publiekrechtelijke instellingen’ – een specifieke vorm van aanbestedende diensten – en zijn ze verplicht de aanbestedingsregels te volgen.
In 2001 heeft het Europese Hof van Justitie Franse woningcorporaties aangemerkt als aanbestedende diensten. Ook in Nederland zijn al eerder stemmen opgegaan dat – zeker met de herziene Woningwet – ook de woningcorporaties aanbestedingsplichtig zijn. Brancheorganisatie Aedes heeft het standpunt ingenomen dat de Commissie er naast zit, omdat Nederlandse woningcorporaties ‘private ondernemingen’ zijn. Minister van BZK, Ollongren, gaat de zaak nader bestuderen.

Is dit zo erg?

Kortom, er is werk aan de winkel. Maar is dit erg? Slim aanbesteden zorgt voor innovatieve oplossingen voor de complexe vraagstukken van de huidige tijd. Denk aan: verduurzaming, energiebesparing, circulair bouwen, snel, betaalbaar, flexibel en veel bouwen. Goed doordachte aanbestedingsprocedures zijn hier geen rem op, maar dragen hier juist aan bij. Een win-win situatie voor alle partijen. Het argument dat Europese aanbestedingsprocedures ‘onnodig verspillend’ zijn, valt in de categorie ‘onbekend maakt onbemind’. Aanbesteden levert gemiddeld een kostenbesparing op, vriendjespolitiek en willekeur wordt beter bestreden en het dwingt tot professioneler inkopen.

Belangrijkste gevolgen

Geen maatregelen nemen, betekent ook dat er een risico is dat de aanbestedingsplicht nu al geldt. Een snelle toets van het inkoopbeleid van de meeste woningcorporaties en de leidraad inkoop van Aedes, geeft als belangrijkste ‘knelpunten’:

  • De Europese aanbestedingsprocedures worden verplicht voor opdrachten waarvan de waarde boven de drempelbedragen uitkomt. Alleen bekende, vaste partijen uitnodigen of één-op-één gunnen is dan in principe niet (meer) mogelijk;
  • Ook opdrachten met een lagere waarde dan de drempelbedragen moeten objectief en transparant in de markt gezet worden;
  • Contractvoorwaarden moeten redelijk zijn. Dat betekent bijvoorbeeld het toepassen van evenwichtige (paritair opgestelde) voorwaarden, niet zomaar afwijken van wetten en voorwaarden;
  • De manier van gunnen moet beter doordracht worden, vooral waar het betreft; gunnen op laagste prijs; varianten toestaan; de puntenverdeling en motivering van de gunningscriteria.

Woningcorporaties kunnen beter hun inkoopbeleid moderniseren en aan laten sluiten bij de aanbestedingsregels. Dit zorgt voor slimmer, professioneler inkopen en maakt hen niet afhankelijk van het oordeel van de Commissie of de rechter. Zekerheid daarover is voorlopig niet te verwachten.