Wie haalt de kwetsbare wijken uit de wacht?

Twee weken geleden was de Venlose wijk Vastenavondkamp in het nieuws. Schietpartijen op klaarlichte dag, met een dodelijke afloop. Dagenlang was de sfeer op straat grimmig. Vastenavondkamp is een wijk met veel werkloosheid. Toen andere Venlose wijken werden geherstructureerd, trokken er veel zwakke gezinnen naartoe. ‘Een beetje het afvoerputje van Venlo’, schreef de Volkskrant. Waarschijnlijk had het net zo goed ergens anders kunnen escaleren. Bijna elke middelgrote stad herbergt wel een wijk die dreigt af te glijden.

Begin dit jaar onderzocht Platform31 de leefbaarheid in wijken die de afgelopen decennia als kwetsbaar of problematisch te boek stonden. Vanaf 2012 is een neerwaartse lijn zichtbaar. De economische crisis en gewijzigd rijksbeleid (nieuwe woningwet, decentralisaties in het sociaal domein) drukten een stempel op het leefklimaat. In wijken met goedkope huurwoningen tekenen zich concentraties af van kwetsbare mensen, want door het scheiden van wonen en zorg groeit het aantal bewoners met psychische problemen en andere zorgbehoeften. De kloof tussen buurten van ‘haves’ en de ‘have nots’ wordt groter.

Juist daarom is het een gemiste kans dat het nieuwe kabinet de kwetsbare wijken links laat liggen. Sinds de wederopbouw kent Nederland een preventief wijkenbeleid. In het kennisdossier stedelijke vernieuwing is de beleidsgeschiedenis samengevat. Het grotestedenbeleid, in 1995 ingezet door Paars I, is vooralsnog het laatste hoofdstuk uit dit preventieve beleid. In naoorlogse wijken zijn toen op grote schaal sociale huurwoningen gesloopt ten gunste van middeldure nieuwbouw. Ook is werk gemaakt van sociale en economische programma’s om kwetsbare bewoners op te stuwen. De leefbaarheid verbeterde aanzienlijk in deze wijken. Tijdens de crisis zijn de investeringen versneld afgebouwd en in 2015 verklaarde toenmalig minister Blok de stedelijke vernieuwing afgerond.

Dat het karwei nog niet voltooid is, werd pijnlijk zichtbaar Venlo. De vitaliteit van onze steden vraagt doorlopend om aandacht. Weliswaar toont het nieuwe kabinet zich in de inleiding van het regeerakkoord sensitief: ‘voor lang niet iedereen voelt de eigen buurt als een herkenbaar en veilig thuis.’ Verder komen de woorden ‘wijk’, ‘buurt’ en ‘leefbaar’ helaas niet voor. Over allerlei onderwerpen is het kabinet voornemens om met gemeenten en andere stakeholders in gesprek te gaan, maar in kwetsbare wijken geeft ze niet thuis. Lokale partijen staan voor de uitdaging om de wijken uit de wacht te halen. Na een periode met minder aandacht door crisis en bezuinigingen, pakken veel steden die handschoen op. In lijn met de preventieve beleidstraditie zou het mooi zijn als het Rijk zich ook hier aan tafel meldt.

Platform31 blijft betrokken bij het werken aan leefbare wijken:

  • Vandaag is het nieuwe kennisdossier Zeventig jaar stedelijke vernieuwing gepubliceerd. Dit biedt niet alleen een overzicht van het naoorlogse overheidsbeleid voor wijken, maar laat ook zien hoe steden vandaag de dag werken aan leefbare wijken.
  • In de learning community Werken aan vitale wijken onderzoekt Platform31 samen met vijftien steden hoe wijkvernieuwing effectief kan worden aangepakt. We kijken niet alleen naar procesmatige aspecten, zoals interne en externe samenwerking en financiering, maar ook naar inhoudelijke vraagstukken en potentiele nieuwe ‘dragers’, zoals de aanpak van ondermijnende criminaliteit, het tegengaan van segregatie en de verduurzamingsopgave.
  • Het rapport Kwetsbare wijken in beeld bevat de resultaten van een onderzoek naar de leefbaarheid in ruim 130 wijken, met een kwalitatieve verdieping van twaalf stadswijken.