Scholing als participatie-instrument

Wie afgelopen jaar I, Daniel Blake in de bioscoop zag, verliet de zaal waarschijnlijk met een gevoel van onrecht, onmacht en enig medelijden. De film schetst het verhaal van een Britse 59-jarige meubelmaker die ondanks ernstig hartfalen door de uitkeringsinstantie fit wordt verklaard. De Volkskrant recenseerde de film als een ‘effectieve en emotionele oproep tot medemenselijkheid’. Maar de film was veel meer dan dat. Het was directe kritiek aan het adres van de Britse Big Society, de equivalent van wat we in Nederland de participatiesamenleving noemen. Hoewel de Nederlandse en Britse participatiesamenleving van elkaar verschillen, zijn er ook veel overeenkomsten. Dus ja, de vervreemding in Daniel Blake’s verhaal was wel erg herkenbaar…

Want ook in onze participatiesamenleving verwachten we van mensen dat ze op eigen kracht uit hun werkloze positie klimmen door actieve participatie of met hulp van vrijwilligersorganisaties. En wie wil bijblijven op de snel veranderende arbeidsmarkt moet een leven lang blijven leren. Cijfers tonen echter aan dat veel mensen niet in staat zijn om al die verantwoordelijkheden te dragen. Zoals laaggeletterden, grofweg 2,5 miljoen mensen waarvan bijna de helft (1.075.000 personen) niet actief is op de arbeidsmarkt. Veel van hen missen basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen en gaan gebukt onder schulden en gezondheidsproblemen. De zogenoemde onderkant van de arbeidsmarkt groeit. De verwachting dat deze mensen zichzelf uit een werkloosheidsituatie kunnen ‘participeren’, is simpelweg te hoog gegrepen.

Klassiek socioloog Durkheim legde ooit de basis om uit dergelijke situaties te komen. Om in zijn woorden te spreken: maak het individu eerst wegwijs in ‘het sociale’ en geef sociale vaardigheden mee waarmee zij zich kunnen aanpassen aan de huidige samenleving. Scholing is hiervoor de eerste stap en dat begint bij het aanleren van basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen. Pas daarna kunnen mensen hun persoonlijke leefsfeer verbeteren. Want wie de post kan lezen en een huishouden kan runnen, creëert een basis waarop eigenwaarde, zelfontplooiing en tenslotte maatschappelijke participatie tot de mogelijkheden behoren. Langs die lijn wordt ‘werk’ voor mensen een logische volgende stap en arbeidstoeleiding een haalbare stap. Ook voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

Darko Lagunas