Ranglijstjes, wie is er niet dol op?

Door Ruud Dorenbos

Toen mijn zoontje zeven jaar was gaf hij een spreekbeurt over de 10 meest giftige dieren. Het bleek niet moeilijk om op internet zeer giftige dieren te vinden; het probleem was dat er verschillende ranglijsten waren. Want ja, wat is giftig precies? Giftig voor mensen of voor andere dieren? En worden die er dan ziek van of gaan ze eraan dood? Gelukkig maakte hij zich niet druk over definities, betrouwbare bronnen en foutenmarges: de spreekbeurt was een succes en niemand vroeg zich af of de dooskwal terecht op nummer één stond.

Ook buiten de lagere school zijn ranglijstjes populair, zo ook in de wereld van de gemeenten. Die ranglijsten kennen vele uiteenlopende onderwerpen. Zo bestaat er bijvoorbeeld een ranglijst die weergeeft over welke gemeente er relatief het meest wordt gesproken op online media, in één maand, en ook nog verbijzonderd per inwoner en per twitteraar. Er gaan nachten voorbij dat je er als gemeente niet over droomt…

In de categorie “serieuze ranglijsten” treffen we onder andere aan: de meest duurzame gemeenten, de MKB vriendelijkste gemeenten, de aantrekkelijkste woongemeenten, de gemeenten met de grootste kans op werk etc. etc. Die ranglijstjes zijn populair in de media maar ook worden ze vaak met groot enthousiasme door de gemeenten zelf omarmd. Het mooie is immers dat er voor elke gemeente wat wils is. Ben je niet uitgeroepen tot de beste woongemeente van Nederland? Geen nood, misschien ben je wel de veiligste gemeente van de regio Zuid-Limburg of heb je het hoogste participatiecijfer van de provincie Drenthe. En wat te doen indien je als gemeente de hoogste werkloosheid kent van de 50 grootste gemeenten van Nederland? Een beetje handige communicatieadviseur weet de plaatselijke journalist er dan vaak fijntjes op te wijzen dat er nergens anders in het land zo weinig files of woninginbraken zijn.

Maar wat te doen indien je als gemeente onderaan staat, bijvoorbeeld als het om het aantal hoogopgeleiden gaat? Mijn tip is om zo’n ranglijst eens kritisch tegen het licht te houden. Zo staan universiteitssteden vaak bovenaan. Logisch, want als afgestudeerden er niet al blijven wonen, blijven ze er vaak totdat ze (elders) werk hebben gevonden. Ook relativeren is noodzakelijk. Een laag percentage hoogopgeleiden hoeft niet altijd een probleem te zijn. Misschien zijn er gewoon wat minder banen waarvoor een hoge opleiding noodzakelijk is. Pas als bedrijven overwegen zich elders te vestigen vanwege het beperkte aanbod hoogopgeleide werknemers, is er een probleem.

Zolang ranglijstjes niet tot scorebordjournalistiek leiden, kunnen ze weinig kwaad aanrichten. Sterker, door er met een kritische en verdiepende blik naar te kijken valt er zeker wat van te leren. Platform31 is bij uitstek in staat om met een onafhankelijke blik hoofd- en bijzaken uit de ranglijstjes te scheiden en kritisch te kijken naar wat die cijfers nu daadwerkelijk betekenen.