Omslagpunt voor bijstandsontvangers

Ruud Dorenbos, Platform31

Gemeenten hebben het aantal bijstandsontvangers de afgelopen jaren flink zien stijgen. Daarbovenop komt dat gemeenten nu ook voor de taak staan om verstandelijk of lichamelijk beperkte werknemers van sociale werkplaatsen en de arbeidsgeschikte jonggehandicapten naar een baan toe te leiden. Tegelijkertijd hebben gemeenten gemiddeld ook minder beschikbaar voor re-integratie dan vorig jaar. Dat betekent dat de meeste gemeenten meer en moeilijker klanten hebben en tegelijkertijd minder middelen voor re-integratie.

Dat de gemeenten het met minder middelen moeten doen is al langer gaande. Het is dan ook niet verwonderlijk dat al een aantal jaren een nieuwe filosofie richting de werkzoekenden voet aan de grond heeft gekregen in menig gemeentehuis en werkplein: zelfsturing. Zelfsturing in re-integratie wil zeggen dat werkzoekenden “in staat worden gesteld om vorm en inhoud te geven aan hun re-integratie, om zelf de regie te nemen over hun terugkeer naar de arbeidsmarkt”. Dat klinkt mooi, euh, filosofisch.

Maar indien zelfsturing niet gepaard gaat met het vinden van een baan betekent dat eigenlijk dat je als bijstandsontvanger je eigen problemen niet hebt kunnen oplossen en het aan jezelf te wijten is dat je geen baan hebt kunnen vinden. In een tijd dat de werkgelegenheid groeit zou dat al een pijnlijke constatering voor de naar werk zoekende bijstandsontvanger zijn. In een tijd dat de werkgelegenheid niet groeit, zoals nu, is het op zijn minst een onterecht verwijt. Zonder werkgelegenheidsgroei betekent de uitstroom naar werk van de een, de instroom naar een uitkering voor de ander.

Maar helaas is er meer: het immer toenemende woud aan regels en verwachtingen rond de bijstand – taaltoets, kledingeisen bij sollicitaties, maximale reistijd voor het werk, de verhuisplicht, het nieuwe sanctieregime etcera – laten menig bijstandscliënt vastlopen. Maar het omslagpunt lijkt te zijn bereikt: een meerderheid van de medewerkers van de sociale dienst vindt dat de nieuwe bijstandsregels de uitkeringsgerechtigden tot wanhoop drijven. Dit verzin ik niet.

Bijstandsontvangers verdienen meer vertrouwen én een creatievere aanpak dan zelfsturing. Het wordt dan ook tijd dat experimenten rond de sociale zekerheid een kans krijgen. Experimenten waarin, bijvoorbeeld, gemeenten minder inzetten op controle en handhaving en bijstandsontvangers de ruimte wordt geboden bij te verdienen. Een paar gemeenten hebben de eerste stappen richting dergelijke experimenten al gezet. Wie volgt?