Het aanbodmodel is 25 jaar! Hiep hiep hoera?

Het aanbodmodel bestaat dit jaar 25 jaar. Tijd voor een feestje? Niet bepaald… Er zijn weinig verhuurders of gemeenten blij met de jarige job. De ‘wachttijden’ om een sociale huurwoning te vinden zijn gemiddeld lang (een paar jaar). Tegelijkertijd er is geen goed zicht op wie hoe lang moet zoeken naar een woning en of alle woningzoekenden überhaupt slagen na hun zoektocht.

Waarom werd het aanbodmodel 25 jaar geleden ook alweer ingevoerd? Zoals in veel (semi-)publieke sectoren in de jaren 90 moest er meer marktwerking en deregulering komen in het systeem. Bovendien was het toenmalige woonruimteverdeelsysteem erg ondoorzichtig. Men voorzag in de huurwoningvoorraad een overgang van een aanbod- naar een vragersmarkt. In plaats van ‘wachten en hopen’, moest de ‘consument’ actief op zoek gaan naar de woning die het beste bij zijn of haar behoefte paste. Bovendien waren destijds de wachttijden voor een huurwoning in veel delen van het land opgelopen tot onacceptabele hoogten. Het aanbodmodel paste in dit nieuwe perspectief en hief de wachtlijsten bovendien in een keer op!

Zijn de doelen van het aanbodmodel behaald? Is er meer keuzevrijheid en transparantie gekomen naast het aloude doel van rechtvaardigheid? Het antwoord daarop is ja en nee. Het vrijgekomen aanbod wordt niet meer ondoorzichtig verdeeld in ‘de achterkamertjes’, dat is zeker waar. Het huidige systeem kent echter zijn eigen perversiteiten die afbreuk doen aan de bovenstaande doelen. Denk hierbij aan de inschrijving als ‘verzekeringspolis’ en de vele weigeringen van aangeboden woningen.

Al vrij snel na landelijke invoering van het aanbodmodel waren de ‘wachtlijsten’ weer terug en zagen verhuurders en gemeenten ongewenste concentraties of juist verdringing ontstaan van groepen bewoners. Men ging op zoek naar mogelijkheden om weer grip te krijgen op de verdeling van de woningen. Een gelijke trend zien we in veel sectoren waar ‘marktwerking’ zijn intrede heeft gedaan in de jaren 90. De ‘markt’ is blijkbaar niet zaligmakend. Om sturingskracht terug te krijgen in de woonruimteverdeling zijn diverse aanvullende instrumenten ontwikkeld: Rotterdamwet, Loting en Passend toewijzen.

Maar ook de aanvullingen lijken niet zaligmakend. Misschien dat ik daarom de laatste tijd steeds meer geluiden hoor opkomen om het systeem fundamenteel te vernieuwen. Is dat de oplossing? Weg met het aanbodmodel? Moeten we bijvoorbeeld punten gaan uitdelen in plaats van uitgaan van wachttijd? Of kunnen we sterker sturen door middel van de enorme hoeveelheid data over het zoekgedrag van woningzoekenden?

Wat denkt u: is een systeemwijziging nodig? Of kunnen we het afdoen met het bijschaven van het huidige instrumentarium?

Meer informatie

Platform31 werkt aan een verkenning naar de huidige werking van het woonruimteverdeelsysteem in Nederland en naar nieuwe mogelijke manieren van werken en systeemverandering. De publicatie wordt begin 2017 verwacht. Voor meer informatie kunt contact opnemen met:

Jeroen van der Velden

Jeroen van der Velden

Projectleider

06 57 94 22 58