Doorbreek de monotonie in de binnenstad


Arjan Raatgever – 1 juni 2016

Alleen door serieus werk te maken van het ontwikkelen van nieuwe functies voor onze binnensteden kunnen we wegkwijnende stadscentra een aantrekkelijke toekomst geven. Met de wijsheid van nu zijn binnensteden – vooral van kleine en middelgrote gemeenten – in het verleden veel te veel ingevuld als winkelcentra. Terwijl de binnenstad ook grote potenties heeft voor hele andere functies, zoals werken, wonen, ontmoeten, recreëren en zorg verlenen. Activiteiten die van oudsher ook in binnensteden gevestigd waren, maar die we de laatste jaren zorgvuldig hebben verjaagd.

Nu de fysieke winkelsector in zwaar weer verkeert, trekt dat een zware wissel op de levendigheid van stadscentra. De opgave waar we voor staan, is het weer multifunctioneel maken van de huidige monofunctionele binnensteden. Daarbij is het slim om naar functies te zoeken die passen bij de verwachte woon-, gebruikers- en burgerbehoeften van de komende twintig tot dertig jaar en daarbij rekening te houden met de ontwikkeling van de demografie, economie en technologie. De terugkeer van het ‘ambacht’ in de binnenstad bijvoorbeeld, zoals veel steden wensen, kan alleen succesvol zijn als het niet alleen gaat om het opnieuw uitvinden van ‘oude vakken’, zoals bierbrouwen en schoenmaken, maar óók om nieuwe ambachten: 3D-printing, het bouwen van apps en robots en het bouwen en onderhouden van technologische netwerken.

De vraag is alleen: hoe doe je dat? Een visie ontwikkelen begint bij een goede analyse. Wat is er precies aan de hand met de binnenstad? Waarom blijft het publiek weg? Waarin verschilt de positie van onze binnenstad met die van buurgemeenten? Welke economische sectoren en sociale activiteiten zijn in opkomst en zouden die ook in onze binnenstad passen?

De dagelijkse realiteit is dat veel steden worstelen met het maken van een goede analyse en een toekomstgerichte visie op de binnenstad. Met de beste bedoelingen worden in reeksen van bijeenkomsten alle huidige stakeholders – winkeliers, horecaondernemers, vastgoedeigenaren, bewoners – gevraagd om mee te praten over de ‘aanpak’ van de binnenstad. Dit proces leidt vervolgens tot een stapeling van praktische oplossingen, meningen, ambities en plannen, waarin hiërarchie en eigenaarschap vaak ontbreken. Vanuit die stapeling is het lastig om nog tot een samenhangende visie te komen.

Wat betreft de inhoud van de plannen én de vormgeving van het proces zouden gemeenten een grotere broek mogen aantrekken. Zij hebben als enige partij het volledige overzicht van belangen en zijn bovendien democratisch gelegitimeerd om een koers voor de binnenstad te bepalen, namens ons allen. Nodig vooral iedereen uit, maar houd de regie in handen en geef sturing. Als er een onderscheidend en gedragen plan ligt, kan een deel van de uitvoering uiteraard bij belanghebbende partijen worden belegd. Liefst met een sterke centrummanagementorganisatie waarin financiers, vastgoedeigenaren, winkeliers, het bedrijfsleven en de gemeente zijn vertegenwoordigd. Sterke voorbeelden daarvan zien we in Den Haag en Nijmegen, maar ook in kleinere gemeenten, zoals Oss.

Om meer zicht te krijgen op de nieuwe binnenstadsfuncties die we nodig hebben, voeren Platform31, SITE urban development dit jaar CONCEPT BINNENSTAD uit. Dit research & development-project, fungeert als laboratorium voor de binnenstad van morgen. Deelnemende gemeenten, provincies en marktpartijen ontwikkelen hierin nieuwe concepten en kansrijke businessmodellen voor verschillende typen binnensteden, waar heel Nederland straks zijn voordeel mee kan doen. We houden u op de hoogte!