Doe het bestek de deur uit

Het is van baksteen, heeft een puntdak en is bedoeld om in te wonen. Precies een huis, zoals we er in Nederland miljoenen kennen. Toch wordt het ontwerp voor een dergelijk huis iedere keer weer opnieuw bedacht. Woningcorporaties leggen in het bestek tot in detail vast hoe deze woning er vanbinnen en vanbuiten uit moet zien. Ieder technisch detail wordt omschreven. Is dit niet wat veel werk voor een standaard product?

In de sector is een transitie gaande die het opstellen van uitgebreide bestekken de deur uit zet. Steeds vaker kopen corporaties conceptuele woningen in of omschrijven ze hun vraag via een functionele vraagspecificatie met prestatie-eisen. Dat houdt in dat zij de gewenste prestaties – de hoofddoelen – van de woning vastleggen op basis van de gewenste gebruiksfuncties, zoals wonen, slapen, douchen en studeren. Functioneel specificeren is een middel om de eisen te presenteren aan opdrachtnemers zonder technische oplossingen voor te schrijven. Er wordt zo veel mogelijk vrijheid aan de markt gegeven om met een goede oplossing te komen.

Wat dit oplevert? De gedachte is dat partijen met oplossingen komen die zij het makkelijkste kunnen realiseren en dat resulteert in goedkopere woningen, betere prijs-kwaliteit verhoudingen, snellere doorlooptijden en minder risico’s. Tevens krijgt de markt meer ruimte voor innovatie. Dit geeft mogelijkheden voor nieuwe materialen en indelingen. Waarom zou een corporatie dichttimmeren hoe de woning eruit ziet, terwijl de markt prima in staat is een woning te ontwikkelen die perfect aan de functionele eisen voldoet, maar op basis van een bestekbeschrijving niet aangeboden zou worden?

Deze andere manier van werken betekent een omslag voor corporaties. De projectleider wordt meer een procesbegeleider dan een ontwerper. Hij is geen onderdeel meer van een bouwteam. Dat kan soms best lastig zijn wanneer je gewend bent zelf te bepalen hoe het ontwerp er uit komt te zien. Ook voor de markt lijkt deze andere minder sturende rol van de opdrachtgever nog wennen. Aannemers hebben de neiging vragen te stellen over de type materialen, terwijl zij daarin juist zelf keuzes mogen maken als die maar voldoen aan de functionele eisen. Deze nieuwe wijze van werken lijkt voor alle partijen wennen.

Het blijft lastig om een overstap te maken naar een nieuwe manier van werken. Vooral de beginfase vergt doorzettingsvermogen om uiteindelijk de ideale werkwijze te ontwikkelen. In dit kader zou ik zeggen: “Wie niet waagt, wie niet wint”. En “Wat Hansje niet leert, zal Hansje niet kunnen.” Dus hulde aan de corporaties die voortvarend aan de slag gaan met deze nieuwe manier van werken, want met vallen en opstaan leren zij uiteindelijk goedkope nieuwbouw te realiseren.

Experimentenprogramma Van aanbesteden naar afnemen

Tijdens het experimentenprogramma gooien zeven corporaties de traditionele bestekken overboord en geven zij bouwers slechts duidelijk omlijnde prestatie-eisen (technisch, functioneel, financieel). Platform31 zorgt voor specialisten en ervaringsdeskundigen die de deelnemers inspireren gedurende zes bijeenkomsten. Deelnemers gaan met elkaar in gesprek over hun aanpakken, leervragen en dilemma’s.

Het experimentenprogramma loopt van oktober 2016 tot december 2017.

Deelnemende corporaties aan het experimentenprogramma zijn: Brabant Wonen, HEEMwonen, Lefier, Wocom, Wooncompagnie, WOONopMAAT en Woonpartners Midden-Holland.