De energietransitie versnellen

In Parijs hebben we afgesproken dat de CO2-uitstoot uit het verwarmen van gebouwen voor 2050 naar nul wordt teruggebracht. Minister Kamp laat in de Energieagenda zien hoe we dit gaan bereiken: het aardgas verdwijnt uit de Nederlandse woningen, er wordt geen nieuwe gasinfrastructuur meer aangelegd, de aansluitplicht wordt geschrapt en vanaf 2035 rijden we fossielloos.

Hoewel op sommige punten meer doorgepakt kan worden – zoals bij het sluiten van de kolencentrales – is een belangrijke mijlpaal gezet. Waar een paar maanden geleden nog veel mensen dachten dat het klimaatakkoord vooral voer was voor politici en wetenschappers, is het nu duidelijk dat het op iedereen betrekking heeft. De urgentie van de transitie zette Jan Terlouw een paar dagen eerder in zijn prachtige pleidooi in DWDD al helder neer.

Zo’n 60 steden hadden al eerder aangekondigd van het gas af te willen. Ook verschillende corporaties stelden een koers richting gasloos op. Wordt het niet tijd dat iedereen zich gaat bezinnen op zijn rol in de transitie en een koersplan opstelt? Een plan met open einden, want de techniek gaat snel, maar wel met een duidelijk eindbeeld naar CO2-neutraal.

Gas maakt onderdeel uit van een complex energiesysteem dat op velerlei manieren verbonden is met de economie. De huidige systemen zijn bovendien technisch lang doorontwikkeld en verweven in ons sociale systeem, waardoor deze een groot concurrentievoordeel hebben. Gevestigde belangen hebben baat bij het oude. Het gaat dus niet alleen om het uitfaseren van een brandstof, maar om het omvormen van een systeem en de wetgeving en regulering hieromheen. Het afschaffen van de aansluitplicht is een eerste stap. Het vraagt om een systeem dat ook past bij andere maatschappelijke veranderingen, zoals de opkomst van de vele energiecoöperaties die toegang nodig hebben tot een smart grid en – afhankelijk van de fase in de transitie – om een andere marktordening.

Ondanks de complexiteit kan een energietransitie snel gaan, leert de overgang naar gas ons. Nadat het aardgas in Nederland werd ontdekt, kwam 12 jaar later 50% van de energie uit aardgas. Laten we hopen dat de transitie naar gasloos dus ook sneller gaat dan de geplande 34 jaar. De urgentie is immers groot. Voor alle transities geldt dat deze sneller gaan wanneer er financieel gewin is. Door verhoging van de gasprijs bijvoorbeeld. Hierdoor zullen mensen eerder op zoek gaan naar alternatieven en het geld dat de overheid hiermee binnenhaalt, kan ingezet worden voor de energietransitie. En om de lagere inkomensgroepen te ondersteunen. Want een energietransitie is past echt duurzaam, als iedereen hierin kan meekomen.