Bezint eer gij begint!


Jeroen van der Velden – 12 juli 2016

Hoe moeilijk is het voor wijkprofessionals om even níet in oplossingen te denken? Heel moeilijk! De werksessie ‘Afwegen in Amsterdam Zuidoost’ bij Eigen Haard op 4 juli maakte mij dat weer duidelijk. Tijdens deze bijeenkomst werd aan de vijftien deelnemers (corporaties, gemeenten en bewoners) gevraagd om eerst kernproblemen van Zuidoost te benoemen, om pas daarna met mogelijke oplossingen te komen. Dat was minder makkelijk dan het lijkt. Voorzitter: ‘Ik wil nog geen oplossingen horen!’

We doen het allemaal. Voordat we de situatie goed en wel hebben gedefinieerd, weten we al wat ons te doen staat. We doen wat we altijd doen; we kopiëren successen van anderen, we rollen een aanpak uit over ‘onze buurten’ of we weten wel wat goed is voor ‘onze bewoners’. Laat ik een concreet voorbeeld geven. Rond de start van de 40-wijkenaanpak in 2007 werd de multifunctionele accommodatie (MFA) ‘ontdekt’. Door een aantal prille successen (best practices!) werd de MFA het gedroomde antwoord op veel vermeende sociale problemen in de achterstandswijken. In het hele land werden instellingen gestimuleerd om samen te gaan hokken in één gebouw. Het ‘bij elkaar gaan zitten in een mooi nieuw gebouw’ werd al snel het doel van de exercitie. Te weinig werd stil gestaan bij de vooranalyse. Tien jaar later zien we veel voorbeelden van wijken waar de levendigheid uit de wijk is gezogen en waar MFA’s niet meer zijn dan een som der (leegstaande) delen.

Instrumenten als ‘sociale wijkteams’ en ‘zelfbeheer’ lijken nu dezelfde cyclus door te maken. Oftewel: de klassieke omdraaiing van doel en middel. Een wijkteam op poten zetten wordt het doel, maar is eigenlijk één van de mogelijke middelen om bepaalde maatschappelijke doelen te bereiken. Voor een afweging is echter vaak geen ruimte meer.

Bij aanvang van het denkproces over een buurt of complex moeten daarom altijd eerst de volgende vragen gesteld worden:

  • Wat zijn hier de kernproblemen (en kansen)?
  • Welke maatschappelijke doelstellingen vloeien hieruit voort?

Logische vragen, maar ze worden zelden op tijd gesteld of grondig genoeg beantwoord. Deze omissie is goed te verklaren. We hebben in buurten te maken met een complexe continue veranderende omgeving waar we vaak snel moeten handelen. Toch zijn ze essentieel om echte veranderingen in wijken mogelijk te maken. Het tijdperk van laat duizend bloemen bloeien is een aantal jaren achter ons. Laten we die paar overgebleven bloemen dan vooral vruchtbare grond bezorgen.

De sessie ‘Afwegen in Zuidoost’ bewees weer hoe zinnig het is om professionals en bewoners de ruimte te geven om periodiek stil te staan bij de feiten (‘Geven deze cijfers een compleet beeld?’), de analyse (‘Wat is er echt aan de hand?’) en elkaars aannames (‘Geen participatie’ versus ‘Veel onzichtbare participatie’). Het werd een zeer vruchtbare bijeenkomst. Bezint eer gij begint!

Nieuw instrument: Afwegen in de wijk

Platform31 heeft een nieuw instrument ontwikkeld: Afwegen in de wijk. Afwegen in de wijk heeft als doel het maatschappelijk rendement van interventies te optimaliseren, door het nemen van de juiste beslissingen. Het afwegingskader daagt partijen uit eerst na te denken over ‘welk probleem u op wilt lossen’ of ‘welk effect u wilt bereiken’, in plaats van meteen over oplossingen en maatregelen te spreken.