Barbecuevraag

Zou de energietransitie ook het eind inluiden van de gasbarbecue? Een niet onbelangrijke vraag voor deze zomeravonden, maar ik betwijfel of hij bij u in de tuin al eens voorbij gekomen is. Terwijl “van het gas af” een tamelijk ingrijpende operatie in al onze huishoudens gaat betekenen de komende jaren, is de energietransitie nog geen gespreksonderwerp aan de meeste keukentafels.

Uitzonderingen daargelaten, zoals bij Platform31, waar onlangs tijdens een Hartige Hap-bijeenkomst uitgebreid is gesproken over de energietransitie en wat die betekent voor de nieuwe rollen van burger en overheid. Aan tafel zat de begeleidingscommissie van een project waarin we ons buigen over het fenomeen maatschappelijk eigenaarschap. Een wat abstract begrip, zo blijkt, waar behalve bij ons aan tafel en in de kantoren van enkele ministeries nauwelijks iemand van heeft gehoord. Zelfs Google niet.

Wat is het eigenlijk, maatschappelijk eigenaarschap? De filosofische benadering van dit begrip begint met de vraag: Waar bent u eigenaar van? De meesten zullen in energieverband denken aan tastbare zaken: een warme trui, een elektrische auto, zonnepanelen op het dak of een aandeel in een windmolen. Aan tafel bij de begeleidingscommissie bleken er onder de ambtenaren, bestuurders, wetenschappers en duurzame energie-opwekkers ook deelnemers die zich eigenaar voelen van het Parijsakkoord. Eigenaar dus van de aanpak om klimaatverandering tegen te gaan. Dat is prachtig, want uiteindelijk zijn wij met z’n allen natuurlijk ook eigenaar van de klimaatproblemen die we hebben veroorzaakt. Het voelen van een gezamenlijke verantwoordelijk voor het oplossen daarvan, is één interpretatie van het begrip maatschappelijk eigenaarschap.

Voor veel mensen heeft deze idealistische, filosofische benadering een veel te hoog abstractieniveau. Zij hebben hun handen vol aan de alledaagse dingen waar ze zelf eigenaar van zijn. Naast de materiële eigendommen die aandacht vragen – het huis moet geschilderd, de auto naar de apk -, zijn er de persoonlijke verantwoordelijkheden waar mensen eigenaar van zijn: een inkomen verzorgen, of schulden afbetalen, kinderen groot brengen, mantelzorg en vrijwilligerswerk. Hoewel ook dit eigenaarschap deels abstract is, voelt het een stuk dichter bij huis dan het klimaatakkoord. Vooral omdat het persoonlijk belang zo duidelijk is: niemand anders zorgt voor uw kinderen of oude moeder als u het niet doet.

Voor de doeners rond de energietransitie heeft maatschappelijk eigenaarschap een veel praktischer invulling. Energiecoöperaties en burgerbedrijven proberen buren, wijkbewoners of een deel van de stad te laten participeren in een warmtenet, een windmolen of zonnepanelen op het dak van de school. Met z’n allen eigenaar zijn van je eigen energievoorziening krijgt dan het label maatschappelijk als tegenhanger van het private energiebedrijf. Het mooie is dat rondom dit bewustzijn van de herkomst en het verbruik van energie een gevoel van gemeenschapszin kan ontstaan. Samen werken aan een duurzame leefomgeving combineert persoonlijke betrokkenheid met abstracte idealen. Misschien ligt daar de sleutel naar maatschappelijk eigenaarschap in de energietransitie?

We zetten de zoektocht voort bij Platform31. En in de tuin. Bij de eerstvolgende barbecue-gelegenheid zal ik de energietransitie eens op tafel gooien terwijl ik een op gas gegaard zalmfiletje serveer.